Ενας απαισιόδοξος διαφωτιστής


«Είμαι ένας απαισιόδοξος διαφωτιστής. Είμαι, αν θέλετε ένας διαφωτιστής που έμαθε τα μαθήματα του Χομπς, του ντε Μεστρ, του Μακιαβέλι και του Μαρξ. Εξάλλου, μου φαίνεται ότι στον άνθρωπο της λογικής ταιριάζει περισσότερο η απαισιόδοξη συμπεριφορά, παρά η αισιόδοξη. Η αισιοδοξία επιφέρει πάντα ένα ξελόγιασμα και ο άνθρωπος της λογικής δεν πρέπει να ξελογιάζεται. Και αισιόδοξοι είναι ακόμα κι εκείνοι που πιστεύουν ότι η ιστορία είναι ένα δράμα, αλλά το θεωρούν δράμα με αίσιο τέλος. Εγώ ξέρω ότι η ιστορία είναι απλώς ένα δράμα, αλλά δεν ξέρω, επειδή δεν μπορώ να το ξέρω, αν έχει αίσιο τέλος. Αισιόδοξοι είναι άλλοι, όπως ο Γκάμπριελ Πέρι, που πεθαίνοντας ένδοξα, άφησε τη φράση: «Σε λίγο θα προετοιμάσω τα αύριο που θα τραγουδούν». Τα αύριο ήρθαν, αλλά τα τραγούδια δεν τα’ ακούσαμε. Και όταν κοιτάω γύρω μου, δεν ακούω τραγούδια αλλά βρυχηθμούς.

Αυτή η εξαγγελία απαισιοδοξίας δεν θέλω να εκληφθεί σαν κίνηση παραίτησης. Είναι μια κίνηση χαιρετισμού προς την εγκράτεια, μετά από τόσα όργια αισιοδοξίας, μια μελετημένη άρνηση συμμετοχής στο δείπνο των μόνιμα γλεντοκόπων ρητόρων. Είναι μάλλον μια πράξη κορεσμού, παρά αποστροφής. Και έπειτα, η απαισιοδοξία δεν αναχαιτίζει τη δράση, ίσα ίσα την κάνει πιο τεταμένη και στραμμένη στον σκοπό. Ανάμεσα στον αισιόδοξο που έχει για αξίωμά του το: «μην κινείσαι, θα δεις ότι όλα στο τέλος θα τακτοποιηθούν» και τον απαισιόδοξο που του απαντάει: «Κάνε αυτό που πρέπει να κάνεις, παρόλο που τα πράγματα πάνε από το κακό στο χειρότερο», προτιμώ τον δεύτερο. (…) Δεν λέω ότι οι αισιόδοξοι είναι πάντα κενόδοξοι, αλλά οι κενόδοξοι είναι πάντα αισιόδοξοι. Δεν μπορώ πια να διαχωρίσω στη σκέψη την τυφλή εμπιστοσύνη στην ιστορική ή στη θεολογική πρόνοια από τη ματαιοδοξία αυτού που πιστεύει πως βρίσκεται στο κέντρο του κόσμου και πως όλα γίνονται με ένα νεύμα του. Αντίθετα, εκτιμώ και σέβομαι αυτόν που δρα σωστά και χωρίς να περιμένει, δεν θα πω επιβραβεύσεις, αλλά ούτε καν επιβεβαιώσεις. Μόνος ο καλός απαισιόδοξος είναι σε θέση να δρα με τον νου ανεμπόδιστο, τη θέληση σταθερή, με συναίσθημα ταπεινοφροσύνης και πλήρους αφοσίωσης στο καθήκον του».

Νορμπέρτο Μπόμπιο

Σχόλια

  1. Αγαπητέ Αντρέα,
    με το παράθεμα επιβεβαιώνεται η -κατά τα λοιπά ατεκμηρίωτη- απόψή μου ότι επιλέγουμε (τί) να διαβάζουμε, σύμφωνα με την παροδική ψυχική κατάστασή μας.
    Αλλά να, ο άλλος σπουδαίος Ιταλός, ο Antonio Gramsci, στην κουπαστή τούτου του ιστολογίου, ήταν επικίνδυνα και αενάως αισιόδοξος.
    Εξάλλου, κριτική στάση έναντι του (εκάστοτε) παρόντος δε συνιστά απαισιόδοξη προσέγγιση. Το αντίθετο θα έλεγα!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δημήτρη
    Αν δεν αισθανόμουν εξαιρετικά αισιόδοξος διαβάζοντας χθες βράδυ το «υπερ απαισιοδοξίας» κείμενο του Μπόμπιο, είναι πιθανόν να μην την είχα μεταφέρει εδώ σήμερα…
    Αισθάνομαι το ίδιο με τον ισοδύναμο στίχο του Μπόρχες: «Τίποτα δεν χτίζεται στην πέτρα, όλα στην άμμο χτίζονται. Ευτυχισμένοι όμως όσοι χτίζουν σαν να ήταν η άμμος πέτρα!»

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου