Περί φθόνου και μνησικακίας... XΙΙ

O Edward Shils προσπαθώντας να ερμηνεύσει την αμερικάνικη πολιτική ζωή της δεκαετίας του '50 και ειδικότερα τον μακαρθισμό και τη διείσδυση των μυστικών υπηρεσιών στην κοινωνική ζωή των ΗΠΑ, αναφέρθηκε εκτεταμένα στο Φθόνο και τη Μνησικακία.

Ετσι έβγαλε μια σειρά συμπεράσματα εκ των οποίων το πιο σημαντικό ίσως ήταν ότι ο μακαρθισμός (όπως κι εδώ –ας μου επιτραπεί ο όρος- «ψωμιαδισμός») «δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία, αλλά απόρροια μιας μακράς συντηρητικής παράδοσης αντιδιανοουμενισμού, επαρχιώτικης ζηλοφθονίας και κακεντρέχειας απέναντι στους Ξένους και τους αστούς».

Επιπλέον, συμπύκνωσε μια μακρά αντιπαλότητα ανάμεσα στους πολιτικούς και τους επιστήμονες.

Κατά τον Αμερικανό κοινωνιολόγο, η παράδοση αυτή έλκει την καταγωγή της από τον αγροτικό αμερικανικό λαϊκισμό του 19ου αιώνα, ο οποίος δεν περιέχει μόνο προοδευτικά στοιχεία.

Για τον Edward Shils ο λαϊκισμός « είναι μια ιδεολογία της μνησικακίας ενάντια στο κοινωνικό καθεστώς που επιβάλλεται από τη μακροχρόνια κυριαρχία μια τάξης, η οποία πιστεύεται ότι έχει το μονοπώλιο της εξουσίας, της ιδιοκτησίας και της κουλτούρας».

Ο λαϊκιστής έχει «ηθική οργή». Στα καθ’ ημάς, μην τύχει και του μιλήσεις για τον Χατζιδάκι («η πούστρα!», βλπ και ΑΥΡΙΑΝΗ δεκαετίας ’80 αλλά και σύγχρονους επικριτές του), τον Σαββόπουλο («έλα μωρέ τον αρχιμαλάκα, τον πουλημένο, πέντε τραγούδια έβγαλε»), τον Ελύτη («ατάλαντο κυκλαδοκοκόρι, χειρότερος και από τον Σεφέρη, τον φασίστα!»), τον… τον…

Εχω καθίσει αρκετές φορές με τέτοιους «ηθικά αγανακτισμένους» που επικρίνουν τους πάντες βάζοντάς τους στο ίδιο τσουβάλι. Το τσουβάλι του αγράμματου λαϊκισμού!

Στις μέρες μας αυτόν τον λαϊκισμό αρχίζει να τον εκφράζει μια κοινωνική ομάδα (κομμάτι του αστικού πληθυσμού) wanna-be ημι-εγγράμματων, ένα νέο κοινωνικό περιθώριο που «θα ήθελε-αλλά δεν τα καταφέρνει», η οποία εμφανίζει μια «αριστερίζουσα», νεωτερική ρητορική ανακατεμένη με ακροδεξιές, ξενοφοβικές και αντικαθεστωτικές (υποτίθεται) ιδέες. Τα παιδιά (κυριολεκτικά ή μεταφορικά) των «αυριανιστών» της δεκαετίας του ’80.

Τι όμως συγκροτεί τον λαϊκιστικό κώδικα του τότε και του τώρα;

Ο Wiles απομονώνει είκοσι τέσσερα στοιχεία, εξ’ αυτών τα δώδεκα εφαρμόζουν σχεδόν απόλυτα στον σύγχρονο Ελληνα (και όχι μόνο) λαϊκιστή:

1. Η ΧΑΛΑΡότητα και η ασάφεια!

2. Ο ηθικιστικός και λιγότερο προγραμματικός χαρακτήρας του λαϊκισμού. Η εμμονή στο «ηθικό φρόνημα».

3. Η εργαλειακή αντίληψη του κράτους.

4. Η επίκληση, έμμεσα ή άμεσα μια χαρισματικής ηγεσίας («Τι να μας πει ο Κωστάκης και ο Γιωργάκης;»)

5. Ο αντι-διανοουμενισμός και η αριστοφοβία.

6. Η αποστροφή στους τεχνοκράτες.

7. Η αντίθεση στο Κατεστημένο και τους θεσμούς.

8. Η μη-ταξική γλώσσα και η λογική της «ισοδυναμίας».

9. Ο ελληνικός λαϊκισμός είναι ΚΑΙ αυτός αστεακός («μπαγιάτης» όπως λένε στη Θεσσαλονίκη) ενώ ταυτόχρονα όπως σωστά λέει ο Ελεφάντης “ως πολιτική ιδεολογία ο λαϊκισμός είναι μια ιδεολογία από τους «επάνω» για τους «κάτω»”.

10. Ο λαϊκισμός εκτός από αστεακός είναι πρωτίστως μικροαστικός, είναι η μολιτική κουλτούρα του μικροαστού.

11. Όπως και στις περισσότερες περιπτώσεις, ο ελληνικός λαϊκισμός συνοδεύεται από ρατσιστικές και ξενοφοβικές αντιλήψεις. («Ο αγνός λαός και η εκφυλισμένη πλουτοκρατία»

12. Τέλος, ο λαϊκισμός επικυρώνει τις παραδοσιακές ανισότητες.

Σχόλια

  1. Πολυ ωραίο.Τι να πω; Οτι με βρισκουν σχεδόν όλα σύμφωνη; Θα ακουστεί κοινοτυπο,αλλά θα το πω.
    Το μονο που θέλω να πω είναι οτι καμιά φορά την ηθική οργή του λαού -πολυ καλό αυτό- που αναφέρθηκε ή γενικώς το "λαικισμό" αργότερα υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να τα περάσουμε σε κάποια σφαίρα της τόσο αοριστης "παράδοσης".

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου