Περί φθόνου και μνησικακίας... XΙ


Συνεχίζοντας τη μελέτη «Περί Φθόνου και Μνησικακίας» απομακρύνομαι -χωρίς να το εγκαταλείπω-, από το ομώνυμο βιβλίο των Δεμερτζή-Λίποβατς επιχειρώ, όχι χωρίς ρίσκο, να μπω και σε άλλα κοινωνικά, ψυχολογικά και ιστορικά χωράφια. Οι αναζητήσεις μου εντοπίζονται κυρίως στις Κλειστές Κοινωνίες όπου το φαινόμενο του Φθόνου αποδεδειγμένα μεγεθύνεται λόγω της εκ των πραγμάτων εγγύτητας υποκειμένων και αντικειμένων αλλά και της ανάγκης υπεράσπισης της κοινότητας από τον Άλλο (φαντασιακά ή πραγματικά). Ταυτόχρονα όμως οι Κλειστές (=Απαγορευτικές) Κοινωνίες αισθάνονται την ανάγκη εκτόνωσης του Φθόνου πριν αυτός διαβρώσει τον κοινωνικό ιστό. Εκείνοι που πρώτοι αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο είναι φυσικά οι κατέχοντες την κοσμική και πνευματική εξουσία, οι Βασιλιάδες και οι ιερείς οι οποίοι προσπαθούν με κάθε τρόπο να ενσωματώσουν σε ένα «κανονικό» και όσο γίνεται πιο αποδεκτό πλαίσιο τον Φθόνο των υπηκόων τους πριν αυτός μετατραπεί σε Εξέγερση. Ενας από τους πλέον αποτελεσματικούς τρόπους ήταν και η είσοδος των Γελωτοποιών στο ιστορικό σκηνικό….

«Επαγγελματίες γελωτοποιοί υπήρχαν από τα πολύ αρχαία χρόνια, οι οποίοι διασκέδαζαν είτε τα πλήθη στους δρόμους, είτε τους άρχοντες και τους πλούσιους στις αυλές τους. Εμφανίζονται από την εποχή των Φαραώ της Αιγύπτου μέχρι και τον 18ο αιώνα, σε κοινωνίες τόσο διαφορετικές, όσο οι Αζτέκοι του Μεξικού και οι Μεσαιωνικές Αυλές της Ευρώπης. Συχνά δύσμορφοι, νάνοι ή σακάτηδες, οι γελωτοποιοί χρησίμευαν σ' αυτές τις αυλές τόσο για διασκέδαση όσο και για γούρι (τύχη), επειδή υπήρχε η αντίληψη ότι η δυσμορφία τους μπορούσε να αποτρέψει το κακό μάτι και ότι τα χοντροειδή τους πειράγματα μπορούσαν να μεταφέρουν τη γρουσουζιά από το θύμα της ειρωνείας στον ειρωνευόμενο.»

Η «χρήση» του Φθονερού-Γελωτοποιού μέσα από την ελευθερία που του απονέμεται να λέει ο,τι του καπνίσει –σε αντίθεση με τους απλούς υπηκόους που τα μισά να έλεγαν θα βρίσκοντας παλουκωμένοι στη μέση της πλατείας- εξυπηρετεί την Εξουσία δίνοντας της ένα πολύτιμο άλλοθι έναντι των καταπιεσμένων.

Όμως κι από την πλευρά του ο Γελωτοποιός εκμεταλλεύεται την εύνοια της (ιστορικής) τύχης του:

«Όλοι αυτοί οι άνθρωποι λοιπόν, με την κάλυψη που τους πρόσφερε ο ρόλος τους σαν τρελοί, παράλογοι, πλανόδιοι καλλιτέχνες, που δεν θα έπρεπε κανείς να τους παίρνει στα σοβαρά, σκόρπιζαν γύρω τους γέλιο, χαρά, διασκέδαση αλλά και κάτι άλλο πολύ σημαντικό· έλεγαν αλήθειες, επέκριναν και καταδίκαζαν τα κακώς κείμενα της κοινωνίας και της εποχής τους, ασκούσαν κριτική σε πρόσωπα που βρίσκονταν στα ανώτερα σκαλοπάτια της εξουσίας και ιεραρχίας, αφαιρώντας τους έτσι τη δυνατότητα να χειρίζονται τα πράγματα προς δικό τους συμφέρον και μόνο».

Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι ο Γελωτοποιός είναι ο πρώτος Δημοσιογράφος! Ασκεί «ελεύθερα» κριτική στο σύστημα το οποίο υπηρετεί εκφράζοντας ταυτόχρονα (και μέσω του γέλιου) τη "λαϊκή επίσημη αλήθεια". Την «κοινή γνώμη»!

Εδώ όμως έχουμε μια δημιουργική αποστροφή του Φθόνου από τον διπλανό μας προς τα «ανώτερα σκαλοπάτια της εξουσίας και ιεραρχίας» (άρα την ακύρωση του ως ψυχικό πάθος). Ο Γελωτοποιός Εκφράζει (την αλήθεια του Λαού), Εκτονώνει (τη Βία κατά της Εξουσίας), Γιατρεύεται από το Φθόνο!

Μάλλον αυτό το «χωράφι» έχει πολύ ενδιαφέρον! Θα έχει και συνέχεια λοιπόν…

(Αποσπάσματα από το «Οι γελωτοποιοί του μεσαίωνα»)

Για διάβασμα στο σπίτι: μεσαιωνικό θρίλερ του James Patterson ο «Γελωτοποιός» (εκδ. BELL)

Σχόλια