10 Μαθήματα από το πως Μουσική Βιομηχανία επιβίωσε της Ψηφιακής Επανάστασης για τα ΜΜΕ και όχι μόνο


Η Ψηφιακή Επανάσταση έχει, όπως κάθε επανάσταση, νικητές και ηττημένους, θύματα αλλά και κερδισμένους. Αυτοί που καταφέρνουν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες επιβιώνουν και όσοι επιμένουν στα παλιά μοντέλα του αναλογικού κόσμου, απλά πεθαίνουν. Δύο από τις βιομηχανίες που χτυπήθηκαν με σφοδρότητα από τις Νέες Τεχνολογίες ήταν η Μουσική και τα ΜΜΕ. Η πρώτη όχι απλώς άντεξε και ορθοπόδησε αλλά ήδη επανακτά το χαμένο έδαφος. Η δεύτερη δείχνει να οδεύει προς τον αφανισμό. Κι όμως! Τα ΜΜΕ θα πρέπει ήδη να είχαν πάρει κάποια μαθήματα από τη Μουσική Βιομηχανία…
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά: Η Μουσική Βιομηχανία δέχτηκε ένα απίστευτο χτύπημα από την ανάπτυξη των ψηφιακών μέσων στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα. Το μοντέλο των δισκογραφικών εταιρειών, η πώληση δίσκων και CD κυριολεκτικά κατέρρευσε μέσα σε ελάχιστο χρόνο ενώ η άνοδος της πειρατείας γονάτισε περαιτέρω τα έσοδα. Μέσα σε μία δεκαετία, από το 2003 μέχρι το 2013, η μουσική αγορά από 38 δις δολάρια έσοδα έπεσε, παγκοσμίως, στα 16,5 δις κι αν δεν αντιδρούσε προσαρμοζόμενη στις νέες συνθήκες η πτώση θα συνεχιζόταν ακόμη μέχρι τελικής συντριβής.
Οι ίδιες οι δομές της αποσαθρώθηκαν μαζί με το ιεραρχικό της σύστημα που ήθελε τα «μεγάλα κεφάλια» των δισκογραφικών στην κορυφή της πυραμίδας, τους παραγωγούς να έπονται και τους ιδιοκτήτες ραδιοφωνικών σταθμών και τηλεοράσεων να συμπληρώνουν την κορυφή ενώ οι καλλιτέχνες ήταν απόλυτα εξαρτώμενοι και ελεγχόμενοι από τους πρώτους, με μόνο κάποιους σταρ να απολαμβάνουν κάποια –όχι απόλυτη- ελευθερία σε σχέση με το έργο τους και τις καλλιτεχνικές τους κινήσεις. Θηριώδη πολυετή συμβόλαια αλυσόδεναν μουσικούς, τραγουδιστές και συνθέτες ανταμείβοντας τους  πλουσιοπάροχα με αντάλλαγμα την ελευθερία και δημιουργικότητά τους. Όλα αυτά έγιναν συντρίμμια…  Και οι αλυσίδες αλλά και οι αμοιβές. Όλα τα επίπεδα της πυραμίδας, από την κορυφή μέχρι τη βάση της πυραμίδας, έπρεπε να αλλάξουν αν ήθελαν να επιζήσουν. Στην ουσία έπρεπε να αντιστραφεί.

Κι όμως, παρ’ όλα αυτά, εδώ και λίγα χρόνια η Μουσική όχι απλώς κατάφερε να επιβιώσει αλλά σημειώνει μια πρωτόγνωρη επιτυχία σε επίπεδο εσόδων και όχι μόνο.
Η παραδοχή είναι η μισή θεραπεία, λένε κάποιοι. Αυτό έγινε και με τη Μουσική Βιομηχανία που πολύ γρήγορα κατάλαβε και αποδέχθηκε ότι η αιτία της συμφοράς της δεν ήταν οι Νέες Τεχνολογίες αλλά η κατάρρευση του επιχειρηματικού μοντέλου που κυριαρχούσε, αυτό των δισκογραφικών οι οποίες παρήγαγαν και πουλούσαν «φυσικό» προϊόν.
Πως όμως η Μουσική Βιομηχανία ή πιο σωστά, ο χώρος της Μουσικής κατάφερε να ξεπεράσει τις καταστροφικές συνέπειες των αλλαγών που επέφεραν τα Νέα Μέσα και οι Τεχνολογίες και να βρει έναν νέο βηματισμό;

Τι έκαναν οι άνθρωποι της Μουσικής:


  1. Αποδέχθηκαν την αλλαγή και δεν κήρυξαν έναν άσκοπο πόλεμο στους νέους γίγαντες (YouTube, Apple κ.α.) όπως τα taxi κατά της Uber, οι έμποροι λιανικής κατά του amazon κτλ. Εκεί όμως που χρειάσθηκε, η Μουσική Βιομηχανία έδειξε τα δόντια της και αυτή ήταν η περίπτωση του Napster το οποίο υπήρξε και το πρώτο θύμα του μόνου πολέμου που είχε νόημα κι αυτός ήταν:
  2. Πόλεμος στη πειρατεία! Με όλα τα νομικά μέσα αλλά και με εκστρατείες ενημέρωσης.
  3. Το δεύτερο πράγμα που αποδέχθηκαν ήταν ότι η ποιότητα του ήχου είναι αυτονόητα χαμηλότερη στα ψηφιακά μέσα απ’ ότι στο βινίλιο, για παράδειγμα. Τα συμπιεσμένα αρχεία ρίχνουν την ποιότητα όμως και αυτό έγινε ευκαιρία: όσοι θέλουν να ακούν μουσική με ήχο υψηλής ποιότητας μπορούν να αγοράσουν βινίλιο το οποίο επανακάμπει ή να επιλέξει:
  4. Live! Live! Live!: Οι καλλιτέχνες έδωσαν μεγαλύτερη έμφαση στις ζωντανές εμφανίσεις τους και τις περιοδείες ανά τον κόσμο παρά στη δισκογραφία και το στούντιο (χωρίς βέβαια να τα εγκαταλείψουν).
  5. Σκέφτηκαν τοπικά – Αποδέχτηκαν το τοπικό: Δεν μπορείς να κατακτήσεις τον κόσμο αν δεν μπορείς να κατακτήσεις τη γειτονιά σου (ή να αφεθείς στο να σε κατακτήσει). Η κατάρρευση των συγκεντρωτικών μοντέλων που είχαν επιβληθεί από τις μεγάλες δισκογραφικές και τα ΜΜΕ, επέτρεψε στον ήχο της γειτονιάς να ακουστεί έξω από τα όρια της και να μη μείνει στο περιθώριο. Τα garage bands είχαν την ευκαιρία να φτάσουν στον ακροατή άμεσα και χωρίς τη μεσολάβηση των δισκογραφικών χάρη στις ψηφιακές πλατφόρμες και τα κοινωνικά δίκτυα. Η μουσική rap κυριάρχησε σε ολόκληρο τον πλανήτη την τελευταία 15ετία παρά το ότι οι απαρχές της πάνε πίσω στη δεκαετία των 70’s.
  6. Συνειδητοποίησαν ότι η ραγδαία διεύρυνση της βάσης των ανθρώπων που ακούει μουσική (μέσω υπολογιστών και κινητών τηλεφώνων) μόνο όφελος μπορεί να προσφέρει στη μουσική βιομηχανία. Ποτέ στην ιστορία τόσοι πολλοί άνθρωποι δεν άκουγαν τόση πολλή μουσική με τόσους πολλούς τρόπους.
  7. Συνεργασίες/Partnerships: Δισκογραφικές, παραγωγοί και καλλιτέχνες δεν φοβήθηκαν να εγκαινιάσουν να προωθήσουν νέου τύπου συνεργασίες τόσο μεταξύ τους, όσο και με του γίγαντες των τεχνολογιών. Για να το κάνουν αυτό υιοθέτησαν κάποια «ξένα» μοντέλα και όρους αλλά πειραματίστηκαν και με δικά τους παίρνοντας το ανάλογο ρίσκο.
  8. Ταυτόχρονα, τα μεγάλα Labels, κατάφεραν να επιβάλουν –κι αυτό είναι από λίγα αρνητικά που παραμένουν- κυρίως στα ραδιόφωνα και σε κάποια μουσικά, τηλεοπτικά κανάλια, τα playing lists.
  9. Δύο νέα business models για αγορά προϊόντων: Το παλιότερα πληρωμή ανά τραγούδι που δείχνει να ξεπερνιέται και το Streaming
  10. Κυρίως όμως: Οι άνθρωποι της Μουσικής πίστεψαν ότι το προϊόν τους άξιζε να παρέχεται επί πληρωμή! (Σε αντίθεση με τους εκδότες και τους δημοσιογράφους που το «χαρίζουν» ευτελίζοντάς το). Χωρίς αυτό το τελευταίο δεν υπήρχε καμία δυνατότητα επιβίωσης καθώς το «τζάμπα» σκοτώνει οποιοδήποτε προϊόν ή υπηρεσία απαιτεί ανθρώπινη προσπάθεια και κόπο για να παραχθεί.



Πάμε τώρα στη βιομηχανία των ΜΜΕ, παραδοσιακών και νέων. Δεν χρειάζονται πίνακες και διαγράμματα για να δείξει την κρίση την οποία διέρχονται, είναι φανερή σε όλους, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της υφηλίου. Οι κυκλοφορίες των εφημερίδων και οι τηλεθεάσεις βυθίζονται και κανένα από τα νέα μοντέλα ενημέρωσης δεν έχει καταφέρει να ανακόψει την οικονομική πτώση αλλά και την πτώση της αξιοπιστίας τους. Κι ας ισχύει ο,τι ακριβώς είπαμε πιο πάνω για τη Μουσική: Ποτέ στην ιστορία τόσοι πολλοί άνθρωποι δεν κατανάλωναν τόσες πολλές ειδήσεις και πληροφορίες με τόσους πολλούς τρόπους.
Σε αντίθεση με τη μουσική βιομηχανία, οι άνθρωποι των ΜΜΕ όχι απλώς δεν αποδέχθηκαν τις αλλαγές αλλά αντιτάχθηκαν και συνεχίζουν να αντιτάσσονται στην Ψηφιακή Επανάσταση, ειδικά οι άνθρωποι των εφημερίδων και της τηλεόρασης. Θυμάμαι ακόμη έναν θρυλικό διευθυντή μεγάλης εφημερίδας, μακαρίτη τώρα, να λέει ότι η ενημέρωση δεν πρόκειται ποτέ να περάσει στο διαδίκτυο διότι «δεν μπορείς να διαβάσεις από τον υπολογιστή στην …τουαλέτα».
Όμως ακόμη και αυτοί που έσπευσαν να εκμεταλλευτούν την τεχνολογία στήνοντας ενημερωτικούς ιστότοπους δεν μπορούν να βρουν τρόπους χρηματοδότησης και κερδοφορίας.  Στην ουσία ρίχνουν παλιό κρασί σε νέα βαρέλια χωρίς να αλλάξουν τη συνταγή και κυρίως, το προσφέρουν τζάμπα…
Τα μαθήματα επιβίωσης και επιτυχίας που μας παραδίδει ο χώρος της μουσικής θα ήταν πολύ χρήσιμα για τους ανθρώπους της Ενημέρωσης – εκδότες και δημοσιογράφους- εάν τα μελετούσαν με προσοχή και τα προσάρμοζαν στη  δική τους πραγματικότητα και μάλιστα αρχίζοντας από το τέλος:

1.       Οι άνθρωποι των  ΜΜΕ πρέπει να πιστέψουν στο προϊόν τους και ότι αυτό πρέπει να πληρώνεται με τον ίδιο τρόπο που πρέπει να πληρώνονται τα βιβλία, οι κινηματογραφικές ταινίες, οι θεατρικές παραστάσεις, οι συναυλίες, η ακρόαση ενός τραγουδιού. Οι δημοσιογράφοι θα πρέπει να απαγορεύσουν την δωρεάν διανομή του έργου τους μέχρι οι εκδότες να κατανοήσουν ότι αυτό υπονομεύει τον ίδιο το επιχειρηματικό τους μοντέλο, όποιο και να είναι αυτό. Οσο τα ΜΜΕ «πουλάνε τζάμπα» θα έχουν κακοπληρωμένους ή απλήρωτους δημοσιογράφους.
2.       Το δεύτερο που θα πρέπει να κάνουν εκδότες και δημοσιογράφοι (όπως ακριβώς έκαναν οι δισκογραφικές εταιρείες και οι καλλιτέχνες) είναι ένας ανελέητος πόλεμος στην πειρατεία, δηλαδή στο copy-paste. Αν αυτός ο πόλεμος δεν κερδηθεί, ΟΛΑ είναι χαμένα.
3.       Το τρίτο είναι το να χωρίσουν τα προϊόντα ενημέρωσης σε διαφορετικές κατηγορίες: σύντομη και φθηνή ενημέρωση σε κείμενο μόνο (text only), εμπλουτισμένη και προσωποποιημένη ενημέρωση, ενημέρωση υψηλής ποιότητας, με τις ανάλογες τιμές.
4.       Να σκεφτούν τοπικά ως προς το περιεχόμενο της ενημέρωσης! Όχι όμως με τη στενή έννοια της επαρχίας, της πόλης, της γειτονιάς. Όχι γεωγραφικά αλλά με βάση τους τόπους που υπάρχουν και δρουν κοινότητες που έχουν ανάγκη να ενημερωθούν και να επικοινωνήσουν.
5.       Να επιστρέψουν στο κέντρο. Και αυτό με τη διπλή σημασία του όρου: τα ΜΜΕ θα πρέπει να τοποθετηθούν και πάλι στο κέντρο του πολιτικού χώρου (ακόμη κι αν αυτός δεν εκφράζεται από κόμμα ή παράταξη) με την έννοια του να δείχνουν, στο βαθμό που γίνεται, και τις δύο όψεις του νομίσματος. Κι αυτό ακόμη κι αν, ως κεντρική γραμμή, εκφράζουν την Αριστερά ή τη Δεξιά. Οι πολίτες θέλουν και πρέπει να μαθαίνουν και τον αντίλογο. Αλλά να επιστρέψουν στο κέντρο ΚΑΙ των πόλεων, με ανοιχτά και διάφανα γραφεία και επαφή με την κίνηση της πόλης.
6.       Ως συνέχεια του παραπάνω, οι δημοσιογράφοι θα πρέπει να μάθουν να είναι Live, να εκτίθενται δηλαδή σε πραγματικό κοινό, όπως κάνουν οι καλλιτέχνες. Κάτι που ήδη έχει ξεκινήσει να γίνεται έξω.
7.       Παράλληλα με τα παραπάνω, θα πρέπει να μειωθεί ο χρόνος σε γραφεία και αίθουσες σύνταξης οι οποίες πριμοδοτούν το ξεπερασμένο μοντέλο «εγώ γράφω, εσύ διαβάζεις» και να βγουν έξω στην κοινωνία, στους δρόμους, στα στέκια, εκεί που συμβαίνουν πράγματα. Τα γραφεία μπορούν να γίνουν «μπουθ» ολιγόωρης εργασίας και συσκέψεων και η αίθουσα σύνταξης να είναι ανοιχτή και προσβάσιμη από παντού (ακόμη και από την …τουαλέτα).
8.       Τα ΜΜΕ, όπως και οι επιχειρήσεις και οι συντελεστές της μουσικής βιομηχανίας θα πρέπει να τολμήσουν νέου τύπου συνεργασίες (άρα και συμμαχίες) τόσο μεταξύ τους όσο και με τους μεγάλους παίκτες των νέων τεχνολογιών. Κυρίως συνεργασίες για τη διανομή, πώληση αλλά και προστασία του περιεχομένου τους.
9.       Η σύγχρονη δημοσιογραφία για να μπορεί να ελέγχει την εξουσία με αξιοπιστία και αποτελεσματικότητα θα πρέπει να ελέγχεται κι αυτή με τη σειρά της από τους πολίτες. Ο ίδιος ο χώρος των ΜΜΕ θα πρέπει να δημιουργήσει Παρατηρητήρια αξιοπιστίας και διαφάνειας αλλά και θεσμούς επιβράβευσης, εκπαίδευσης, υποτροφιών κτλ.
10.   Τέλος τα ΜΜΕ θα πρέπει να τολμήσουν αυτό που «έπαθε» η μουσική βιομηχανία τα πρώτα χρόνια της Ψηφιακής Επανάστασης: την αντιστροφή της ιεραρχικής πυραμίδας, με τους δημοσιογράφους (και τους πολίτες) να έχουν τον πρώτο λόγο έναντι των διαφημιστών, των πολιτικών αλλά και των εκδοτών. Ταυτόχρονα θα πρέπει να ενισχυθούν να συνεργατικά/συνεταιριστικά σχήματα αλλά και οι ομάδες κοπερατίβες δημοσιογράφων.

Τα ΜΜΕ έχουν πολλά να διδαχθούν από τα μαθήματα επιβίωσης της Μουσικής βιομηχανίας αλλά και του βιβλίου και του κινηματογράφου. Τα προβλήματα κρύβουν πάντοτε μέσα τους τη λύση. Και τις ευκαιρίες. Αρκεί κάποιος να ασχοληθεί σοβαρά!





Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Ολα τα Μνημόνια σε πίνακες

Οι Σαϊτάρχες, ο Γαβράς και τα ανεβαστήρια

Ω! Τα Ωραία Μικρά Μαγαζιά του 3%