Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Από τον Καρλ Μαρξ στον Τομά Πικετί

Του Αθάν. Χ. Παπανδρόπουλου
Ο Κάρολος Μαρξ (1818-1883), από τη στιγμή που άρχισε να μελετά τον βιομηχανικό τρόπο παραγωγής, χωρίς ποτέ να έχει επισκεφθεί ένα εργοστάσιο, συνειδητοποίησε ότι αυτό το σύστημα είχε τεράστιες δυνατότητες να δημιουργεί πλούτο μέσα από νέους όρους καινοτομίας. Σε αντίθεση, όμως, με μεταγενέστερους θαυμαστές του, όπως ο Γιόζεφ Σουμπέτερ για παράδειγμα, ο Μαρξ πίστευε ότι ο καπιταλισμός ήταν ένα σύστημα περισσότερο προσοδοθηρικό παρά δημιουργικό. Κατά την εκτίμησή του, τότε, οι καπιταλιστές από ένα σημείο και μετά αντί να δημιουργούν πλούτο από το τίποτε, εκμεταλλεύονται και απαλλοτριώνουν τον πλούτο των άλλων. 
Αυτή η εκτίμηση του Μαρξ δεν επιβεβαιώθηκε στις πρώτες φάσεις της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Οι πρώτοι μεγάλοι καπιταλιστές, όπως ογδόντα χρόνια αργότερα τους περιέγραφε ο Σουμπέτερ, συσσώρευαν μεν πλούτο αλλά μέσω μίας διαδικασίας «δημιουργικής καταστροφής». Δηλαδή, παράγοντας νέα προϊόντα και ανοίγοντας νέες αγορές. Επίσης, ο ίδιος ο Μαρξ είχε υποστηρίξει ότι, επειδή ο καπιταλισμός είναι ένα από τη φύση του επεκτατικό σύστημα και άρα «παγκοσμιοποιείται», δεν μπορεί παρά να εγκαθίσταται παντού και να δημιουργεί διασυνδέσεις σε όλα τα επίπεδα. Όσο σωστό είναι αυτό σήμερα, άλλο τόσο ήταν και στη Βικτωριανή εποχή. 
Τα τελευταία σαράντα χρόνια, η ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων, εμπορευμάτων, γνώσεων και ανθρώπων, σε συνδυασμό με τη κατάργηση των εμποδίων στο εμπόριο, φέρνει στο προσκήνιο και νέους διεθνείς οικονομικούς παίκτες, κυρίως από τον αναδυόμενο κόσμο. Έτσι, από 1.000 περίπου που ήταν οι πολυεθνικές εταιρείες το 1980, σήμερα οδεύουν προς τις 80.000 και τα ανώτατα στελέχη παγκόσμιων επιχειρήσεων, από 200.000 πριν μία τριακονταετία, στις μέρες μας πλησιάζουν τα τρία εκατομμύρια. 
Σε πολλές μεγάλες επιχειρήσεις, όμως, οι ιθύνοντες, αντί να είναι δημιουργοί πλούτου, έχουν γίνει πραγματικοί προσοδοθήρες. Πλαισιώνονται δε από διοικητικά συμβούλια στα οποία συμμετέχουν συνταξιούχοι πολιτικοί, προσοδοθήρες επαγγελματίες σύμβουλοι επιχειρήσεων και άπληστοι τεχνοκράτες, αδιάβροχοι σε καινοτομίες και αλλαγές. Υπό αυτές τις συνθήκες, αρκετές ηγετικές το πάλαι ποτέ εταιρείες, αντί να παράγουν νέο πλούτο και τις συναφείς θέσεις εργασίας, αναζητούν εύκολες και αποδοτικές προσόδους.
«Η σύγχρονη οικονομική μεγέθυνση και η διάχυση της γνώσης», γράφει ο Τομά Πικετί στο ογκώδες βιβλίο του «Το Κεφάλαιο στον 21ο Αιώνα» (εκδόσεις Πόλις) «ναι μεν επέτρεψαν να αποτραπεί η μαρξιστική Αποκάλυψη, όμως δεν άλλαξαν τις βαθιές δομές του κεφαλαίου και των ανισοτήτων - ή, τουλάχιστον, όχι τόσο όσο θα φανταζόταν κανείς στις αισιόδοξες δεκαετίες που ακολούθησαν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εφόσον το ποσοστό απόδοσης του κεφαλαίου υπερβαίνει διαρκώς τον ρυθμό αύξησης της παραγωγής και του εισοδήματος, όπως συνέβαινε έως τον 19ο αιώνα και απειλεί να ξαναγίνει κανόνας τον 21ο, ο καπιταλισμός παράγει μηχανικά ανισότητες, αφόρητες και αυθαίρετες, υποσκάπτοντας τις αρχές της αξιοκρατίας στις οποίες θεμελιώνονται οι δημοκρατικές κοινωνίες.
Υπάρχουν ωστόσο τρόποι ώστε η δημοκρατία και το γενικό συμφέρον να θέσουν υπό έλεγχο τον προσοδοθηρικό καπιταλισμό, αποκρούοντας αναδιπλώσεις του προστατευτισμού και του εθνικισμού…». Στο πλαίσιο αυτό, παρά το γεγονός ότι ο Τ. Πικετί αρνείται κάθε συγγένεια με τον Κ. Μαρξ, μπορούμε να πούμε ότι το σημαντικό αυτό βιβλίο του (Το Κεφάλαιο τον 21ο Αιώνα) ανανεώνει τη σύγχρονη οικονομική σκέψη κα τις προοπτικές της, με τον ίδιο τρόπο που το ομότιτλο έργο του Μαρξ το είχε κάνει τον 19ο αιώνα. Ο 20ός αιώνας σημαδεύτηκε αρχικά από τη μείωση των ανισοτήτων.
Οι πόλεμοι προκάλεσαν μία χωρίς προηγούμενο ανακατανομή του συσσωρευμένου πλούτου. Η ανάπτυξη, όμως, σε συνθήκες ειρήνης οδήγησε στην αύξηση των ανισοτήτων, καθώς η απόδοση του κεφαλαίου είναι μεγαλύτερη από τον ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης. Ταυτόχρονα, ένα νέο φαινόμενο επιτείνει τις ανισότητες: η εκτόξευση, πέρα από κάθε λογική, των αμοιβών της ελίτ των μάνατζερ. Επιπροσθέτως, οι μεγάλες περιουσίες εξασφαλίζουν τόσο υψηλότερες αποδόσεις όσο μεγαλύτερη είναι η αρχική συσσώρευση πλούτου. Το αποτέλεσμα είναι μία συνεχής διεύρυνση ανισοτήτων. Οι αρχές της αξιοκρατίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης υποχωρούν. Και αυτό είναι ένα σοβαρό πρόβλημα, που τροφοδοτεί ανορθολόγους λαϊκισμούς.
Απαιτούνται έτσι δράσεις για την ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας, στους κόλπους της οποίας όμως έχουν ήδη κάνει την εμφάνισή τους και νέα κοινωνικοοικονομικά φαινόμενα.
Τα μονοπώλια που δημιουργούνται στους κόλπους της ψηφιακής επανάστασης (Facebook, Google,κ.ά.), η άνοδος της προσωρινής και ευκαιριακής εργασίας, η οικονομία του διαμοιρασμού (sharing economy) και το «πρεκαριάτο» που τη συνοδεύει, είναι φαινόμενα που αλλάζουν ένα παραδοσιακό στη Δύση ιδιαιτέρως κοινωνικό περιβάλλον, το οποίο πυροδοτεί και διαφορετικές απ’ ό,τι στο παρελθόν πολιτικές συνθήκες. Στο πλαίσιο αυτό, το έργο του Τομά Πικετί, μετά τον Καρλ Μαρξ, έστω και αν διαφωνεί κανείς με κάποιες προσεγγίσεις του, αναβαπτίζει πριν απ’ όλα τα οικονομικά στις θεμελιακές τους καταβολές: υπενθυμίζει την αδιάσπαστη σύνδεσή τους με τον χώρο των κοινωνικών επιστημών και καταρρίπτει τον μύθο της αποσύνδεσης της οικονομικής ανάλυσης από την πολιτική.

ΠΗΓΗ: http://www.naftemporiki.gr/story/1350067/apo-ton-karl-marks-ston-toma-piketi 

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Οι Σαϊτάρχες, ο Γαβράς και τα ανεβαστήρια

Ενας ελαφρύς κυματισμός παρατηρήθηκε στον απέραντο βάλτο της ελληνικής "ενημέρωσης" με την "γκάφα" της "είδησης" για το "θάνατο" του Κώστα Γαβρά, στις 30 Αυγούστου.
Η ιστορία λίγο πολύ γνωστή. Ενας ιταλός δάσκαλος-δημοσιογράφος υποδυόμενος  στο Twitter την ελληνίδα υπουργό Πολιτισμού "ανακοινώνει" το θάνατο του σκηνοθέτη. Μεγάλα ξένα Μέσα και σχεδόν ΟΛΑ τα ελληνικά αναμεταδίδουν το ψεύτικο tweet και θρηνούν για τον "μακαρίτη". Η απάτη αποκαλύπτεται σχεδόν αμέσως από ένα αμερικανικό site και σχεδόν ταυτόχρονα από την ΕΡΤ δημοσιογράφοι της οποίας επικοινωνούν με το Γαβρά. Την ίδια στιγμή τα όρνεα των ιδιωτικών τηλεοράσεων εξαπολύουν επιθέσεις κατά της υπουργού Πολιτισμού καλώντας την να παραιτηθεί.
Το θέμα παίρνει διαστάσεις καθώς οι χρήστες των κοινωνικών δικτύων κονιορτοποιούν για μία ακόμη φορά την ούτως ή άλλως μηδαμινή αξιοπιστία των ελληνικών ΜΜΕ και των "λειτουργών" τους.
Κάποιοι, οι πιο ρομαντικοί, απαιτούν μ…

Ολα τα Μνημόνια σε πίνακες

Της Ελενας Κάππα


Σήμερα η εφημερίδα Αυγή δημοσιεύει έναν συγκριτικό πίνακα των τριών Μνημονίων, ο οποίος ενόψει της προεκλογικής περιόδου είναι βέβαιο ότι θα αποβεί εξαιρετικά χρήσιμος. Ο πίνακας περιλαμβάνει το συνολικό ύψος των πρόσθετων μέτρων κατά τη διάρκεια της συμφωνηθείσας περιόδου, το ύψος των μέτρων κατανεμημένο σε ετήσια βάση, το ύψος των πρωτογενών πλεονασμάτων, τη προσαρμογή του ετήσιου κόστους των μέτρων λόγω ελάφρυνσης των πρωτογενών πλεονασμάτων, την εξοικονόμηση του κόστους λόγω και αναδιάρθρωσης  χρέους την τριετία 2016-2018 και τέλος τη προσαρμογή του ετήσιου κόστους λόγω και αναδιάρθρωσης του χρέους. Μνημόνιο 1 Το συνολικό ύψος των πρόσθετων μέτρων στη διάρκεια 2,4 ετών (2010-2012) ανήλθε σε 40,6 δις ενώ το ύψος των μέτρων σε ετήσια βάση έφτασε τα 16,9 δις. Κατά τη διάρκεια του πρώτου μνημονίου δεν υπήρξε συμφωνία σε σχέση με τα πρωτογενή πλεονάσματα που θα έπρεπε να πετύχει η ελληνική κυβέρνηση, ούτε κάποια δέσμευση για αναδιάρθρωση χρέους. Μνημόνιο 2 Κατά το δεύ…

Ω! Τα Ωραία Μικρά Μαγαζιά του 3%

Ω! Οι ωραίες μέρες!
Νοσταλγώ τις ένδοξες στιγμές μας στην Αριστερά του ’80 και του ’90 και του 2000 και του 2007…
Μικρά μαγαζιά, γωνία. Σπίτια του λαού. Ωραία κυλικεία με εξαιρετικούς καφέδες το πρωί.
Ωραίες μέρες…
Στα Ντα Κάπο και στα Φίλια, θέσεις τιμητικές μαζί με καλλιτέχνες και ωραία κορίτσια και αγόρια. Σεβασμός για την εργατική τραγιάσκα που είχαμε από καιρό πάψει να φοράμε αλλά ειχε μείνει η γραμμή στο μέτωπο. Ηθική. Συνέπεια. Καθαρότητα. Αγαπητοί σε όλους. Ευχάριστοι.
Αποδεκτοι όσο δεν διεκδικούσαμε κάτι παραπάνω. Την εξουσία κυρίως… «Αυτά δεν είναι δουλειές για εσάς. Θα σας φθείρουν! Αφήστε τις για εμάς τους λερωμένους…» μας έλεγαν οι πράσινοι και γαλάζιοι φίλοι μας. Και τα κορίτσια το ίδιο μας έλεγαν.
Εκεί στο 3 με 8% ήμασταν μια χαρά όλοι. Κι εμείς και οι άλλοι. Ασφαλείς μέσα στις αναζητήσεις μας. Χωρίς να το πιέζουμε κιόλας.
Και χρήσιμοι! Πολύ χρήσιμοι για πολλούς λόγους. Κυρίως για άλλοθι βέβαια αλλά και λόγω παιδείας. Ως δημοσιογράφοι. Ως Σύμβουλοι. Ως Ρήτορες.
Τι έλεγα;
Α! Ναι…