Τι ψηφίζουν τα Social Media; (Α’ Μέρος)

Το ερώτημα τίθεται όλο και συχνότερα, έχοντας ξεκινήσει να αρθρώνεται από την εποχή που η «βασίλισσα Δημοσκόπηση» αποδείχθηκε γυμνή και κυρίως ανακριβέστατη. Ευτυχώς ή δυστυχώς το ερώτημα παραμένει αναπάντητο για έναν κυρίως λόγο: Τα Social Media ΔΕΝ ψηφίζουν!

Τα Social Media δεν είναι μηχανισμοί ψηφοφορίας αλλά πλατφόρμες αυτοέκφρασης, ένας χώρος διεξαγωγής του δημόσιου διαλόγου, πολύ συχνά μάλιστα και των δημόσιων μονολόγων. Μόνο ως τέτοια μπορούμε, προς το παρόν, να τα δούμε και σε καμιά περίπτωση ως «αμεσοδημοκρατικά» εργαλεία, όπως τα ήθελαν οι πρώτοι ρομαντικοί χρήστες του διαδικτύου.

Το περιεχόμενο που παράγεται μέσα από τον δημόσιο διάλογο στα Social Media είναι χαώδες. Παρ’ όλα αυτά υπακούει σε κάποιους κανόνες οι οποίοι αφορούν τόσο την παραγωγή περιεχομένου του κάθε χρήστη όσο και την αλληλοσύνδεση μεταξύ χρηστών. Μία δέσμη κανόνων είναι αυτή που θέτει τεχνικά η κάθε πλατφόρμα. Οι κανόνες –οι δυνατότητες και οι περιορισμοί- των Blogs είναι διαφορετικοί από εκείνους του Facebook και εκείνοι διαφορετικοί από του Twitter ή του YouTube ή του Instagram. Τα Blogs δεν έχουν περιορισμούς ως προς το μέγεθος των δημοσιεύσεων αλλά μπορεί να είναι ανοιχτά ή κλειστά για άλλους χρήστες τόσο για να τα διαβάσουν όσο και για να σχολιάσουν το κάθε δημοσίευμα ενώ, επίσης, είναι ανιχνεύσιμα από τις μηχανές αναζήτησης. Αντίθετα το Facebook είναι ένα κλειστό σύστημα που σου επιτρέπει την πρόσβαση στο περιεχόμενο των «φίλων» μόνο αν και εκείνοι σε έχουν αποδεχθεί ως «φίλο», ενώ ταυτόχρονα έχει ανοιχτές «σελίδες» και δημόσιες ή ιδιωτικές «ομάδες». Το ίδιο, λίγο-πολύ, συμβαίνει και με το Instagram. Από την άλλη, το Twitter είναι ανοιχτό και προσβάσιμο για όλους είτε είναι «φίλοι» είτε δεν είναι.

Μια δεύτερη δέσμη κανόνων στα Social Media έχει κοινωνιολογικά χαρακτηριστικά τα οποία διαμορφώνονται με βάση τη διείσδυση που έχουν αυτά στον πληθυσμό των χρηστών του διαδικτύου συνολικά και κατ’ επέκταση σε ολόκληρο τον πληθυσμό. Ετσι, με βάση τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας, θεωρούμε ότι το Facebook έχει προ καιρού ξεπεράσει την κρίσιμη μάζα χρηστών και ως εκ τούτου μπορεί να θεωρηθεί ως το πλέον αντιπροσωπευτικό ή όπως κάποιοι το χαρακτηρίζουν: το πιο λαϊκό. Το Twitter δεν κατάφερε, παρά τις αρχικές προσδοκίες, να διεισδύσει σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού αλλά είναι εκείνο που χρησιμοποιούν περισσότερο οι άνθρωποι που ασχολούνται με την πολιτική και την ενημέρωση. Το YouTube είναι ιδιαίτερα αντιπροσωπευτικό ως προς τους απλούς επισκέπτες αλλά όχι ως προς τους παραγωγούς περιεχομένου καθώς η δημιουργία και το ανέβασμα ενός βίντεο απαιτούν γνώσεις που δεν διαθέτει μεγάλο μέρος του κοινού. Το Instagram τείνει να γίνει αντιπροσωπευτικό όσων διαθέτουν έξυπνο κινητό με μία αρκετά καλή κάμερα (που τα περισσότερα πλέον έχουν).

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του δημόσιου διαλόγου μέσα από τα Social Media (και όχι μόνο) είναι ο εγγενής αρνητισμός και η έντονα επικριτική προδιάθεση των χρηστών: Ελάχιστοι θα γράψουν ότι το τραίνο έφτασε στον σταθμό στην ώρα του ενώ η μεγάλη πλειοψηφία θα γράψει όταν αυτό θα καθυστερήσει. Αυτό είναι ένα από τα πρώτα πράγματα που πρέπει να έχει υπόψη του και να σταθμίζει αναλόγως ο αναλυτής γνώμης στα Social Media.

Ως προς το περιεχόμενο και πάλι, αυτό θα μπορούσε να κατηγοριοποιηθεί ως εξής: το πρωτογενές περιεχόμενο, αυτό δηλαδή που παράγει πρωτότυπα ο κάθε χρήστης, το δευτερογενές περιεχόμενο, δηλαδή η αναπαραγωγή περιεχομένου από άλλες πηγές (ΜΜΕ, ιστότοποι, βιβλία, άλλοι χρήστες κ.α.)με ή χωρίς σχολιασμό και το έμμεσο περιεχόμενο όπως οι αυτούσιες κοινοποιήσεις/αναδημοσιεύσεις.

Με δεδομένο ότι η πρωτογενής δημιουργία περιεχομένου αποτελεί ένα κλάσμα μόνο του συνόλου του περιεχομένου που παράγεται από τους χρήστες, εκείνο που παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον είναι τόσο η προέλευση του δευτερογενούς περιεχομένου όσο και η στάση των υπολοίπων χρηστών ως προς αυτό. Είναι κάτι παραπάνω από εμφανές ότι βασική πηγή ή ερέθισμα αποτελεί το περιεχόμενο των ΜΜΕ, παραδοσιακών και ψηφιακών καθώς είναι αυτά που δίνουν τον τόνο της επικαιρότητας. Χωρίς αυτό (π.χ. σε μέρες απεργίας στα ΜΜΕ) η παραγωγή περιεχομένου πέφτει συνολικά ή χάνει τον επικαιρικό χαρακτήρα της. Οι χρήστες-παραγωγοί είτε θα καταφύγουν σε ξένα Μέσα είτε θα συνεχίσουν «χθεσινές» συζητήσεις είτε θα επιδεικνύουν συμπεριφορές έλλειψης προσανατολισμού. Το ενδιαφέρον εδώ είναι τα ΜΜΕ και –δυστυχώς- η δημοσιογραφία κατρακυλούν στα τάρταρα της αναξιοπιστίας με το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού να θεωρεί πως είναι φορείς παραπληροφόρησης και όργανα συνειδητής και ωμής προπαγάνδας. Κάτι που γιγαντώθηκε κατά την περίοδο της κρίσης όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό.

Δεν είναι λίγες οι φορές που ένα ποσοστό των χρηστών αποδέχεται με μεγαλύτερη ευκολία μια ψευδή είδηση από κάποιο «εναλλακτικό» ιστότοπο παρά μια είδηση ή ένα άρθρο μεγάλου Μέσου. Η με θετικό πρόσημο αναπαραγωγή του περιεχομένου ενός Μέσου γίνεται σχεδόν αποκλειστικά από κοινότητες οπαδών πέριξ αυτού του Μέσου, από τρολς και bots.

Με βάση τα παραπάνω αλλά και μία σειρά πολλών άλλων γενικών και ειδικών παραμέτρων στις οποίες θα αναφερθώ σε επόμενα άρθρα μοιάζει αδύνατον να γίνει καταγραφή απόψεων και μέτρηση γνώμης με βάση το περιεχόμενο και τη δραστηριότητα των χρηστών στα Social Media. Το πρώτο και μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η ανάλυση Φυσικής Γλώσσας του περιεχομένου που δημοσιεύουν οι χρήστες με βάση την οποία θα μπορούσε να είχαμε ποιοτική μέτρηση γνώμης για ένα πρόσωπο, πράγμα, έννοια, ιδέα, brand. Αυτό προϋποθέτει τη δημιουργία «βιβλιοθηκών» από λέξεις ή εκφράσεις οι οποίες σηματοδοτούν αρνητική ή θετική στάση ως προς τα παραπάνω και οι οποίες θα μπορούσαν να αντιπαραβάλονται αυτόματα μέσω ειδικών software. Κάτι που στο εξωτερικό προχωράει με άλματα, εδώ δεν έχει καν ξεκινήσει ή βρίσκεται στα σπάργανα. (Μία πρώτη απόπειρα έχω ξεκινήσει «ερασιτεχνικά» εδώ και κάποιους μήνες αλλά είναι ανεπαρκέστατη ακόμη και ζητείται βοήθεια).

Το δεύτερο μεγάλο εμπόδιο είναι αντικειμενικό και αναφέρθηκα πιο πάνω σε αυτό: η ανομοιομορφία δεδομένων που προέρχονται από διαφορετικές πλατφόρμες Social Media. Μπορούμε να έχουμε corpus δεδομένων από blogs (και ενημερωτικούς ιστότοπους) και από το Twitter, όχι όμως από το Facebook (και το Instagram) λόγω της «πολιτικής» των συγκεκριμένων εταιρειών. Ετσι λείπει η «μισή πλευρά της Σελήνης» ή είναι πολύ δύσκολο (όχι αδύνατον) να ανιχνευθεί. Να σημειώσω εδώ ότι όλο το δημόσιο περιεχόμενο (αυτό που βλέπουν όλοι) που βρίσκεται online μπορεί να συλλεχθεί αυτούσιο όπου κι αν βρίσκεται, το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορεί να είναι πάντα πλήρες και δομημένο ομοιόμορφα, πράγμα που απαιτεί έξτρα (δεκάδες) ανθρωποώρες ώστε να είναι χρήσιμο για έρευνα.

Η ενασχόλησή μου με την έρευνα στα Social Media ξεκίνησε το 2013 με αφορμή το άρθρο του Νίκου Σμυρναίου «Η ελληνική ακροδεξιά στο διαδίκτυο: μια ανάλυση γράφων» (http://ephemeron.eu/879). Εγινε πιο ουσιαστική αργότερα την ίδια χρονιά όταν έπεσε στα χέρια μου η πλατφόρμα της Brandwatch (https://www.brandwatch.com). Το μεγάλο άλμα όμως έγινε όταν αποφάσισα να μάθω τη γλώσσα προγραμματισμού python και να μελετήσω θεωρία και τεχνικές γράφων αλλά και εξόρυξης και στατιστικοποίησης δεδομένων, την περίοδο 2015–2017.

Τις πρώτες μου έρευνες στο «πολιτικό» twitter τις ξεκίνησα το 2015 προσπαθώντας να μαζέψω όσα περισσότερα δεδομένα μπορούσα και από τις εκλογές του 2009 (τις πρώτες που έγινε χρήση των Social Media ως μέσου πολιτικής επικοινωνίας) και τις διπλές εκλογές του 2012 όπου τα Social Media άρχισαν να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο, πράγμα που κορυφώθηκε στις εκλογές του 2015. Ενδιάμεσα ασχολήθηκα με έρευνες εμπορικού και οικονομικού περιεχομένου προσπαθώντας, στις δεύτερες, να βρω αντιστοιχίες χρηματιστηριακών δεικτών με τις τάσεις στο δημόσιο διάλογο κυρίως στις ΗΠΑ και τη Γερμανία. Εκτοτε έχει κυλίσει πολύ νερό και πολύ περιεχόμενο στα αυλάκια των Social…

Χρησιμοποιώντας μικτές τεχνικές και μεθόδους προσπαθώ να καταγράψω τις πολιτικές τάσεις στην Ελλάδα από το 2012 μέχρι σήμερα αξιοποιώντας την αντίστοιχη εμπειρία στις ΗΠΑ, τη Γερμανία, τη Γαλλία και τη Μ. Βρετανία.

Χωρίζω τις ερευνητικές μου απόπειρες σε δύο, χοντρικά, κατηγορίες: αυτές περιορισμένου χρονικού διαστήματος ή live (π.χ. κατά τη διάρκεια μιας κρίσης συζήτησης στη Βουλή) και στις μακροσκοπικές έρευνες μεγάλων χρονικών περιόδων (6μήνων, ετών κτλ). Θεματολογικά, συλλέγω και αναλύω αναφορές για κόμματα και πολιτικούς, MME, πολιτικά και κοινωνικά θέματα με αναζήτηση μέσω χρήσης boolean εντολών (AND, NOT, OR κτλ) και λέξεων-κλειδιών ή ανοιχτού πεδίου με μαζική συλλογή δεδομένων και επεξεργασία σε excel και SQL.

Αυτό το διάστημα ασχολούμαι με τις εξής έρευνες:

1. Επιρροή κομμάτων στα Social

2. Επιρροή και διείσδυση των ΜΜΕ στον ψηφιακό δημόσιο διάλογο

3. Fake News και δημόσιος διάλογος



from Twitter https://twitter.com/AnemosNaftilos

January 06, 2018 at 11:37PM
via IFTTT

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Ολα τα Μνημόνια σε πίνακες

Περί Σαββόπουλου, προσωπικά...

Ο Αρχιδάμπουρας