Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Εφημερίδες: ένα επιχειρηματικό μοντέλο από το μέλλον

Η εμφάνιση και καθιέρωση των εφημερίδων τον 18ο και 19ο αιώνα, πέραν όλων όσων είπαμε μέχρι τώρα και θα πούμε και στη συνέχεια, συνοδεύτηκε με το ιδιοφυέστερο επιχειρηματικό μοντέλο όλων των εποχών για προϊόν ή υπηρεσία. Ενα μοντέλο τόσο απλό και ταυτόχρονα τόσο επιτυχημένο που θαρρείς και να είχε έλθει από άλλο πλανήτη ή από άλλο ...αιώνα (τον 21ο, π.χ.!!!).
Ως πάρεργο των τυπογράφων που η κύρια δουλειά τους ήταν να τυπώνουν βιβλία, καταλόγους, τιμολόγια, οι εφημερίδες των δύο και τεσσάρων σελίδων είχαν αρχικά μια συμβολική τιμή, τη μικρότερη δυνατή, ίσα-ίσα να καλύπτουν τα έξοδα από τα μελάνια. Μια γκαζέτα, ας πούμε, ένα μικρό νόμισμα, από την οποία πολλές πήραν και το όνομά τους. Οσο οι σελίδες -και τα έξοδα εκτύπωσης και διανομής- αυξάνοντας ανέβαινε η τιμή, όμως πάντοτε έμενε τόσο χαμηλή όσο να αντέχεται από τον αναγνώστη. Ποτέ δεν ξεπερνούσε την τιμή βασικών καταναλωτικών αγαθών, μιας φρατζόλας ψωμιού, ενός καφέ ή ενός ποτηριού μπύρας. Αυτό για δεκαετίες ολόκληρες υπήρξε μια "ιερή" αρχή για τους εκδότες όλου του κόσμου.
Ετσι λοιπόν, τα έσοδα των εφημερίδων προέρχονταν, αρχικά, από την κυκλοφορία τους, δηλαδή τις πωλήσεις τους. Πωλήσεις οι οποίες αυξάνονταν με αλματώδεις ρυθμούς όσο αυτές ανέπτυσσαν τις βασικές αρετές τους, στις οποίες αναφερθήκαμε στο προηγούμενο post. Και κυρίως την τελευταία: την έκφραση της γνώμης, των συνηθειών, ως αναπόσπαστο μέρος μίας κοινωνικής (ή κοινοτικής) ταυτότητας. "Και που είναι το ιδιοφυές;", θα αναρωτηθεί κάποιος που δεν έχει ζήσει την εποποιία των εφημερίδων, έστω και στη δύση της. Το "μυστικό" ήταν στη διαδραστική σχέση πωλήσεων με (συν)διαμόρφωση περιεχομένου. Οι αναγνώστες-αγοραστές ψήφιζαν, ουσιαστικά, σε καθημερινή βάση τις εφημερίδες τους αγοράζοντάς τις ή όχι. Ετσι αποτελούσαν οι ίδιοι έναν αλάνθαστο "μπούσουλα" για τους εκδότες και τους δημοσιογράφους οι οποίοι προσαρμόζονταν αναλόγως και ταχύτατα. Αν δεν έπιαναν τον σφυγμό του κοινού -της "κοινής γνώμης" ή πιο σωστά, της κοινοτικής γνώμης- έχαναν. Αν τον εξέφραζαν και τον υποδαύλιζαν, ξεπουλούσαν!
Η σχέση εφημερίδας-αναγνωστών ήταν ανατροφοδοτούμενη και σταθερή αλλά όχι για πάντα. Υπήρχαν φορές που οι εκδότες αποφάσιζαν να "περάσουν απέναντι", να αλλάξουν γραμμή και να έλθουν σε ευθεία σύγκρουση με την ομάδα ή την παράταξη που μέχρι πρότινος εκπροσωπούσαν. Υπόγειες συμφωνίες; Εκβιασμοί; Πολιτικό χρήμα; Ολα έπαιζαν. Ομως εκείνο που πάνω από όλα βάρυνε σε μια τέτοια απόφαση ήταν η όσφρηση των εκδοτών που ως ευαίσθητοι δέκτες καταλάβαιναν τις αλλαγές στην κοινωνία πολύ πιο έγκαιρα απ΄ ότι το κοινό, συχνά και οι ίδιοι οι πολιτικοί. Πολλές φορές τους ακολουθούσε και ένα μεγάλο μέρος του παλιού τους κοινού ενώ οι υπόλοιποι, οι "προδομένοι", αναζητούσαν κάποιον άλλον -συνήθως νέο- τίτλο για να ενημερώνονται και να εκπροσωπούνται.
Τα μεγάλα πολιτικά ρεύματα και κινήματα, οι πολιτικές παρατάξεις και τα κόμματα τόσο στον Παλαιό όσο και στο Νέο κόσμο αντιλαμβάνονται εκεί, περί τα μέσα του 19ου αιώνα την ανάγκη να έχουν δικές τους εφημερίδες που μέσω αυτών θα περνούν τις απόψεις τους στον κόσμο. Ετσι παράλληλα με τον αστικό τύπο κάνουν την εμφάνισή τους αμιγώς πολιτικές εφημερίδες είτε συντηρητικές είτε ριζοσπαστικές. Νόμιμες, ημινόμιμες, παράνομες.
Η πολιτική εισβάλλει στις εφημερίδες και οι εφημερίδες καταλαμβάνουν τα παλάτια, τα πολιτικά γραφεία και τις γιάφκες.
Ο Τύπος γίνεται αναπόσπαστο κομμάτι του πολιτικού παιγνίου. Μέσω αυτού οι μάζες διεκδικούν συμμετοχή στις κοινωνικές εξελίξεις αλλά ταυτόχρονα ποδηγετούνται από τους ηγέτες τους.
Το επιχειρηματικό μοντέλο όμως των εφημερίδων -η δύναμη των πωλήσεων- δεν αλλάζει. Ισα-ίσα ενισχύεται. Οι εφημερίδες διευρύνουν το κοινό τους, κυκλοφορούν σε εθνικό επίπεδο πλέον. Δημιουργούνται οι πρώτες "αυτοκρατορίες" του Τύπου με πανίσχυρους εκδότες που παίζουν πλέον ανοιχτά στην πολιτική και οικονομική σκακιέρα. Ο "Πολίτης Κέιν" είναι ο νέος μορφότυπος του ισχυρού εκδότη. Η Δημοκρατία αποκτάει -συχνά στο ίδιο πρόσωπο- νέους στυλοβάτες αλλά και νέους εχθρούς. Από την άλλη πλευρά, οι κοινότητες ενδυναμώνουν και πλάι τους εμφανίζονται οι ομάδες πίεσης (τα λόμπι) αλλά και οι ομάδες ανατροπής. Κι όλα αυτά με όπλο τον Τύπο που καθοδηγεί και καθοδηγείται.
Πόσο αντικειμενικές μπορούσαν να είναι έτσι όπως τις περιγράφουμε, οι εφημερίδες, θα πει τώρα κάποιος;
Μα ποιός μίλησε για αντικειμενικότητα;
Ποιος μίλησε για αντικειμενική δημοσιογραφία;
Ποιος μίλησε καν για δημοσιογραφία (όπως αυτή που γνωρίζουμε ή εννοούμε σήμερα);
Αυτή ήλθε πολύ -μα πολύ!- αργότερα από την εμφάνιση των εφημερίδων!
Ναι! Η δημοσιογραφία ΔΕΝ γεννήθηκε μαζί με τις εφημερίδες και γι' αυτό το λόγο δεν πρόκειται να πεθάνει μαζί τους.

Για να κλείσουμε όμως και αυτό το post: το (αρχικό) μοντέλο των εφημερίδων καταστράφηκε από τους ίδιους τους νεοεκδότες της πυρκαγιάς που σήμερα κλαίνε και οδύρονται πάνω από το χυμένο γάλα. Κι αυτό διότι δεν κατάλαβαν ποτέ ότι εφημερίδα σημαίνει "ταυτότητα", σημαίνει "κοινότητα" και "στράτευση", σημαίνει συνδιαμόρφωση του περιεχομένου με το κοινό για το κοινό. Ολα τα άλλα είναι νερόβραστες σούπες ποικίλης ύλης χωρίς καμιά εμπορική (ή άλλη) αξία!


(συνεχίζεται)

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Ολα τα Μνημόνια σε πίνακες

Της Ελενας Κάππα


Σήμερα η εφημερίδα Αυγή δημοσιεύει έναν συγκριτικό πίνακα των τριών Μνημονίων, ο οποίος ενόψει της προεκλογικής περιόδου είναι βέβαιο ότι θα αποβεί εξαιρετικά χρήσιμος. Ο πίνακας περιλαμβάνει το συνολικό ύψος των πρόσθετων μέτρων κατά τη διάρκεια της συμφωνηθείσας περιόδου, το ύψος των μέτρων κατανεμημένο σε ετήσια βάση, το ύψος των πρωτογενών πλεονασμάτων, τη προσαρμογή του ετήσιου κόστους των μέτρων λόγω ελάφρυνσης των πρωτογενών πλεονασμάτων, την εξοικονόμηση του κόστους λόγω και αναδιάρθρωσης  χρέους την τριετία 2016-2018 και τέλος τη προσαρμογή του ετήσιου κόστους λόγω και αναδιάρθρωσης του χρέους. Μνημόνιο 1 Το συνολικό ύψος των πρόσθετων μέτρων στη διάρκεια 2,4 ετών (2010-2012) ανήλθε σε 40,6 δις ενώ το ύψος των μέτρων σε ετήσια βάση έφτασε τα 16,9 δις. Κατά τη διάρκεια του πρώτου μνημονίου δεν υπήρξε συμφωνία σε σχέση με τα πρωτογενή πλεονάσματα που θα έπρεπε να πετύχει η ελληνική κυβέρνηση, ούτε κάποια δέσμευση για αναδιάρθρωση χρέους. Μνημόνιο 2 Κατά το δεύ…

Ο Αρχιδάμπουρας

(Εκδοση Β’, αναθεωρημένη και επιμελημένη εκ νέου. Η έρευνα συνεχίζεται!)Στο χώρο της πολιτικής και όχι μόνο, υπάρχει εκείνο το είδος ανθρώπου που θεωρεί ότι έχει μεγάλα, στον υπερθετικό βαθμό, αρχίδια. Ο επονομαζόμενος και Αρχιδάμπουρας. Ο Αρχιδάμπουρας επαίρεται και καμαρώνει για τα πλούσια ελέη που του χάρισε η μητέρα φύση -παρά το επιπλέον βάρος και ενδεχομένως την ορμονική διαταραχή που αυτά συνεπάγονται. Βεβαίως αυτή η αίσθηση, της μεγαλο-ορχίας είναι κατά κανόνα υποκειμενική. Συχνά επίσης τη συνοδεύει, ως ασύνειδος μηχανισμός «νομιμοποίησης», μια εμφανής τάση επιδειξιμανίας: «Τα έχω μεγάλα και στα δείχνω να τα θαυμάσεις». Είναι περιττό ίσως να πούμε οτι πραγματική μεγαλο-ορχία (γνωστή και ως ελεφαντίαση ή λεμφική φιλαρίαση) συνιστά πρόβλημα όπως άλλωστε και ο πριαπισμός ένα είδος διαρκούς στύσης από την οποία έπασχε και ο ιδρυτής της παράταξης στην οποία ανήκει και επίκαιρος, εδώ και μήνες, «αρχιδάμπουρας». (Παρενθετικά να πούμε ότι ο ιδρυτής ουδέποτε πρόβαλε δημοσίως το πρόβλημ…

Περί Σαββόπουλου, προσωπικά...

Αχός βαρύς ακούγεται, πολλά τουφέκια πέφτουν για τη συναυλία του ΣΚΑΪ με τη συμμετοχή του Διονύση Σαββόπουλου...
Οχτώ χωριών χωριάτες γίναμε πάλι οι υπέρ της συναυλίας, οι κατά του ΣΚΑΪ, οι υπερασπιστές του Σαββόπουλου, οι αποκαθηλωτές του Σαββόπουλου και όλοι οι ενδιάμεσοι συνδυασμοί...
Κάποιοι εκφράζουν την άποψή τους κόσμια, κάποιοι άκομψα και κάποιοι άλλοι τους μαλώνουν και τους δείχνουν το δρόμο το σωστό...
Γεμίζουν τα ψηφιακά ντουβάρια με αναλύσεις, σιχτιρίσματα, ύμνους, αναθέματα...

Μεγάλωσα με τον Σαββόπουλο. Πιο σωστά, μεγάλωσα με τα τραγούδια του, να είναι καλά ο θείος μου ο Πλάτωνας που μου έδωσε μία κασέτα του εν μέσω χούντας... 

Προέφηβος τότε, τον τοποθέτησα στην μικρή μου "Κιβωτό" δίπλα στον Ιούλιο Βερν, στον Καραγκιόζη, στις ελληνικές ταινίες με την Καρέζη και τον Αλεξανδράκη, Σάββατο βράδυ στην ΕΙΡΤ, στη μυρουδιά του καφέ και της "Ολντ Σπάις", στο "Ομπλαντί Ομπλαντά" των Μπίτλς, στη "Φαντασία" του Ντίσνεϊ...

Είναι η Κιβωτός που κουβαλ…