Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Η κληρονομιά του Διαφωτισμού

  • Η κληρονομιά του Διαφωτισμού

    • «Η αριστερά οφείλει να επανακτήσει τον φιλελευθερισμό ο οποίος της ανήκει»

    Η γαλλική αριστερά μιλάει για την οικοδόμηση ενός «αντιφιλελεύθερου μετώπου». Στην Αμερική αντίθετα η λέξη «φιλελεύθερος» (liberal) σημαίνει αριστερός, αντίπαλος των νεοσυντηρητικών. Ποια είναι η σχέση της αριστεράς με τον φιλελευθερισμό; Η γαλλική εφημερίδα «Libe-ration» απηύθυνε αυτό το ερώτημα στον ισραηλινό ιστορικό Ζέεβ Στέρνχελ, τον συγγραφέα του σπουδαίου έργου «Ο αντι-Διαφωτισμός» (εκδόσεις «Πόλις», 2009). Ακολουθούν οι απαντήσεις του Στέρνχελ.
  • «Είναι αλήθεια ότι η λέξη "φιλελευθερισμός" παραπέμπει στον άγριο καπιταλισμό -ο οποίος πρέπει να καταπολεμηθεί ή μάλλον να τιθασευτεί- αλλά στον "φιλελευθερισμό" υπάρχουν επίσης οι φιλελεύθερες αξίες, που είναι αξίες ελευθερίας. Χρειάζεται να θυμίσουμε ότι το πνευματικό περιεχόμενο του φιλελευθερισμού δεν ταυτίζεται με τις αξίες του καπιταλισμού. Η επανάσταση του 1789 ήταν μια φιλελεύθερη επανάσταση. Οι δύο επαναστάσεις που είχαν προηγηθεί, η αμερικανική και η αγγλική επανάσταση, ήταν φιλελεύθερες επαναστάσεις. Ο φιλελευθερισμός είναι ένας ευγενής όρος.

    Ιστορικά, ο σοσιαλισμός είναι ο κληρονόμος αυτού του φιλελευθερισμού και δεν πρέπει να είναι ο νεκροθάφτης του. Και μάλιστα ο δημοκρατικός σοσιαλισμός -που τοποθετείται πιο αριστερά από τη σοσιαλδημοκρατία, η οποία δεν έχει πλέον και πολύ νόημα- συνδέει ακριβώς τις εξισωτικές αξίες του σοσιαλισμού με την ιδέα της ελευθερίας του φιλελευθερισμού.

    Αν εξακολουθούμε να αναφερόμαστε σήμερα στον σοσιαλισμό, το κάνουμε επειδή δεν θεωρούμε ότι η ισότητα συνεπάγεται μείωση της ελευθερίας ή ότι η ελευθερία είναι αντίθετη προς την ισότητα. Το αληθινό νόημα της αριστεράς είναι ότι ελευθερία και ισότητα μπορούν να συμβαδίζουν.

    Το να δηλώνει κανείς ότι είναι αντιφιλελεύθερος δεν σημαίνει μόνον ότι δηλώνει πως είναι αντικαπιταλιστής, αλλά σημαίνει ταυτόχρονα πως αντιτίθεται στις φιλελεύθερες αξίες. Αυτή είναι μια πολύ κακή υπηρεσία που προσφέρει στην αριστερά, στην ελευθερία, στη δημοκρατία, καθώς συνδέει τις διανοητικές και ηθικές αξίες του φιλελευθερισμού με την καπιταλιστική εκμετάλλευση του χειρότερου είδους.

    Οι φιλελεύθερες επαναστάσεις -με πιο σημαντική από όλες τη Γαλλική Επανάσταση- άνοιξαν την εποχή της νεωτερικότητας. Αυτό που στον καιρό του Διαφωτισμού, τον 18ο αιώνα, αποτελούσε ένα διανοητικό διάβημα μεταφράστηκε με πολιτικούς όρους και δεν είναι τυχαίο που η ελευθερία θεμελιώθηκε και διατηρήθηκε σε αυτές τις χώρες. Οταν η γαλλική αριστερά φοβάται να υιοθετήσει τον όρο "φιλελευθερισμός", έχουμε μιαν ιδεολογική στρέβλωση: η αριστερά εγκαταλείπει τον όρο "φιλελεύθερος" στη δεξιά.

    Χρειάζεται να τολμήσουμε να πούμε ότι η δεξιά δεν είναι φιλελεύθερη, αλλά είναι συντηρητική. Η αριστερά οφείλει να καταρρίψει αυτό το σκιάχτρο που επισείουν στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, το οποίο ισχυρίζεται ότι αν θέλετε περισσότερη ισότητα θα χάσετε περισσότερη ελευθερία, ότι μια πιο δίκαιη κοινωνία είναι αυτόματα μια πιο αυταρχική κοινωνία. Η αριστερά πρέπει να καταδείξει ότι δεν υπάρχει ελευθερία χωρίς μιαν αντίληψη της ισότητας. Η ελευθερία να κοιμόμαστε κάτω από τις γέφυρες δεν είναι ελευθερία. Η αριστερά οφείλει να επανακτήσει τον φιλελευθερισμό· της ανήκει.

    Στις Ηνωμένες Πολιτείες η νεοσυντηρητική δεξιά καταγγέλλει τους φιλελεύθερους και τον φιλελευθερισμό ότι αντιπροσωπεύουν έναν κίνδυνο για τις δομές του κράτους, επικαλούμενη τον κομμουνισμό, τον Στάλιν, τον Μάο, τον Πολ Ποτ. Οταν λέει κανείς ότι είναι ντροπή το ότι 50 ή 60 εκατομμύρια Αμερικανοί δεν διαθέτουν καμιά υγειονομική περίθαλψη και ότι αυτό πρέπει να αλλάξει στο όνομα της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, η οποία προϋποθέτει μιαν ελάχιστη ιδέα ισότητας, θεωρείται αμέσως ένας επικίνδυνος επαναστάτης. Οι αμερικανοί νεοσυντηρητικοί τολμούν να λένε τώρα ότι τα κοινωνικά προγράμματα του New Deal του Φράνκλιν Ρούζβελτ οδηγούσαν την Αμερική σε ένα σοσιαλιστικό ή ακόμη και κομμουνιστικό καθεστώς, πράγμα που είναι ανόητο.

    Αυτή η στρέβλωση των όρων συνδέεται με το μεγάλο ερώτημα που έθεσε ο Διαφωτισμός, το οποίο τίθεται και σήμερα: "Μπορεί να αλλάξει ο κόσμος;". Είναι φυσικό οι άνθρωποι να προσδοκούν έναν καλύτερο κόσμο; Ή κάθε ουτοπία κινδυνεύει να καταλήξει σε ένα ολοκληρωτικό καθεστώς, σε ένα Αουσβιτς ή ένα γκουλάγκ; Δεν υπάρχει κανένας μεθολογικός λόγος να σκεφτόμαστε ότι έχουμε φτάσει σε αυτό που η συντηρητική δεξιά, στη δεκαετία του '90 στις ΗΠΑ, αποκάλεσε "το τέλος της ιστορίας".

    Η ιδέα που αναπτύχθηκε από τον Φράνσις Φουκουγιάμα είναι ότι έχουμε φτάσει στο τέρμα. Δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι καλύτερο, άρα δεν μας απομένει παρά να διατηρούμε αυτό που υπάρχει. Η φιλελεύθερη δημοκρατία, όπως υπάρχει στις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι το άριστο, η τελική νίκη ενάντια στον φασισμό και τον κομμουνισμό.

    Ο καπιταλισμός είναι ένα ιδεώδες που επιτεύχθηκε. Το να προχωρήσουμε πέρα από αυτόν είναι ουτοπία και η ουτοπία είναι καταστροφή, Στάλιν κ.λπ.

    Ο Διαφωτισμός, όμως, μας έμαθε ότι η απελευθέρωση του ατόμου είναι το άλφα και το ωμέγα μιας καλής κοινωνίας. Ο γαλλικός Διαφωτισμός και ο σύμμαχός του ο Καντ, ο Βολτέρος, ο Ρουσό, οι εγκυκλοπαιδιστές σφυρηλάτησαν όλοι μαζί μιαν ιδεολογία, η οποία είναι πάνω απ' όλα μια πολεμική μηχανή εναντίον της απολυταρχίας και εναντίον του ολοκληρωτισμού. Ενας σοσιαλισμός που δεν θεμελιώνεται πάνω στις αξίες του Διαφωτισμού δεν έχει λόγο ύπαρξης. Αυτές οι αξίες συγκροτούν το θεμέλιο της ελευθερίας και της αυτονομίας του ατόμου. Για τους νεοσυντηρητικούς, τους εχθρούς του Διαφωτισμού, ισχύει το αντίθετο: το άτομο δεν είναι αυτόνομο, αλλά είναι ένα εργαλείο στα χέρια της κοινωνίας ή του έθνους. Ο σταλινικός αυταρχισμός, με τη λατρεία του κράτους και της πολιτικής ισχύος, θα επαναλάβει τις ιδέες του αντι-Διαφωτισμού (...)». *



Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Ολα τα Μνημόνια σε πίνακες

Της Ελενας Κάππα


Σήμερα η εφημερίδα Αυγή δημοσιεύει έναν συγκριτικό πίνακα των τριών Μνημονίων, ο οποίος ενόψει της προεκλογικής περιόδου είναι βέβαιο ότι θα αποβεί εξαιρετικά χρήσιμος. Ο πίνακας περιλαμβάνει το συνολικό ύψος των πρόσθετων μέτρων κατά τη διάρκεια της συμφωνηθείσας περιόδου, το ύψος των μέτρων κατανεμημένο σε ετήσια βάση, το ύψος των πρωτογενών πλεονασμάτων, τη προσαρμογή του ετήσιου κόστους των μέτρων λόγω ελάφρυνσης των πρωτογενών πλεονασμάτων, την εξοικονόμηση του κόστους λόγω και αναδιάρθρωσης  χρέους την τριετία 2016-2018 και τέλος τη προσαρμογή του ετήσιου κόστους λόγω και αναδιάρθρωσης του χρέους. Μνημόνιο 1 Το συνολικό ύψος των πρόσθετων μέτρων στη διάρκεια 2,4 ετών (2010-2012) ανήλθε σε 40,6 δις ενώ το ύψος των μέτρων σε ετήσια βάση έφτασε τα 16,9 δις. Κατά τη διάρκεια του πρώτου μνημονίου δεν υπήρξε συμφωνία σε σχέση με τα πρωτογενή πλεονάσματα που θα έπρεπε να πετύχει η ελληνική κυβέρνηση, ούτε κάποια δέσμευση για αναδιάρθρωση χρέους. Μνημόνιο 2 Κατά το δεύ…

Περί Σαββόπουλου, προσωπικά...

Αχός βαρύς ακούγεται, πολλά τουφέκια πέφτουν για τη συναυλία του ΣΚΑΪ με τη συμμετοχή του Διονύση Σαββόπουλου...
Οχτώ χωριών χωριάτες γίναμε πάλι οι υπέρ της συναυλίας, οι κατά του ΣΚΑΪ, οι υπερασπιστές του Σαββόπουλου, οι αποκαθηλωτές του Σαββόπουλου και όλοι οι ενδιάμεσοι συνδυασμοί...
Κάποιοι εκφράζουν την άποψή τους κόσμια, κάποιοι άκομψα και κάποιοι άλλοι τους μαλώνουν και τους δείχνουν το δρόμο το σωστό...
Γεμίζουν τα ψηφιακά ντουβάρια με αναλύσεις, σιχτιρίσματα, ύμνους, αναθέματα...

Μεγάλωσα με τον Σαββόπουλο. Πιο σωστά, μεγάλωσα με τα τραγούδια του, να είναι καλά ο θείος μου ο Πλάτωνας που μου έδωσε μία κασέτα του εν μέσω χούντας... 

Προέφηβος τότε, τον τοποθέτησα στην μικρή μου "Κιβωτό" δίπλα στον Ιούλιο Βερν, στον Καραγκιόζη, στις ελληνικές ταινίες με την Καρέζη και τον Αλεξανδράκη, Σάββατο βράδυ στην ΕΙΡΤ, στη μυρουδιά του καφέ και της "Ολντ Σπάις", στο "Ομπλαντί Ομπλαντά" των Μπίτλς, στη "Φαντασία" του Ντίσνεϊ...

Είναι η Κιβωτός που κουβαλ…

Ο Αρχιδάμπουρας

(Εκδοση Β’, αναθεωρημένη και επιμελημένη εκ νέου. Η έρευνα συνεχίζεται!)Στο χώρο της πολιτικής και όχι μόνο, υπάρχει εκείνο το είδος ανθρώπου που θεωρεί ότι έχει μεγάλα, στον υπερθετικό βαθμό, αρχίδια. Ο επονομαζόμενος και Αρχιδάμπουρας. Ο Αρχιδάμπουρας επαίρεται και καμαρώνει για τα πλούσια ελέη που του χάρισε η μητέρα φύση -παρά το επιπλέον βάρος και ενδεχομένως την ορμονική διαταραχή που αυτά συνεπάγονται. Βεβαίως αυτή η αίσθηση, της μεγαλο-ορχίας είναι κατά κανόνα υποκειμενική. Συχνά επίσης τη συνοδεύει, ως ασύνειδος μηχανισμός «νομιμοποίησης», μια εμφανής τάση επιδειξιμανίας: «Τα έχω μεγάλα και στα δείχνω να τα θαυμάσεις». Είναι περιττό ίσως να πούμε οτι πραγματική μεγαλο-ορχία (γνωστή και ως ελεφαντίαση ή λεμφική φιλαρίαση) συνιστά πρόβλημα όπως άλλωστε και ο πριαπισμός ένα είδος διαρκούς στύσης από την οποία έπασχε και ο ιδρυτής της παράταξης στην οποία ανήκει και επίκαιρος, εδώ και μήνες, «αρχιδάμπουρας». (Παρενθετικά να πούμε ότι ο ιδρυτής ουδέποτε πρόβαλε δημοσίως το πρόβλημ…