Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Μια γερασμένη «μοντέρνα θεότητα»

Tου Παντελή Μπουκάλα

19 ος αιώνας. Αντιγράφω από κείμενο του 1843: «Θα ήταν εύκολο να σας περιγράψω τους ανθρώπους του Τύπου και τα ήθη τους, να σας τους παρουσιάσω κατά την άσκηση του υποτιθέμενου λειτουργήματός τους· όμως τα πράγματα φάνηκαν πιο περίεργα από τους ανθρώπους. Σήμερα αυτή η χρόνια ασθένεια της Γαλλίας έχει εξαπλωθεί στα πάντα. Εχει υποτάξει στους νόμους της τη Δικαιοσύνη, έχει τρομοκρατήσει τον νομοθέτη, ο οποίος, ίσως, θα είχε δει τη δημοσιότητα σαν ένα μαρτύριο πιο σκληρό απ’ όλες τις ποινικές επινοήσεις του. Εχει υποτάξει τη
βασιλεία, την ιδιωτική πρωτοβουλία, την οικογένεια, τα συμφέροντα· τέλος, έχει κάνει ολόκληρη τη Γαλλία μια μικρή πόλη όπου νοιάζεται κανείς περισσότερο για ό,τι θα πει ο κόσμος παρά για τα συμφέροντα της χώρας. Ο αριθμός των Λευιτών αυτής της μοντέρνας θεότητας δεν υπερβαίνει τη χιλιάδα. (…) Οι συνδρομητές βλέπουν τις εφημερίδες τους να αλλάζουν εχθρούς, γεμάτες συμπάθεια για εκείνους τους πολιτικούς άνδρες εναντίον των οποίων έβαλλαν κάθε μέρα, να δοξάζουν σήμερα ό,τι εξευτέλιζαν χθες, να συμμαχούν με εκείνους τους
συναδέλφους τους που χτυπούσαν την παραμονή ή τον περασμένο χρόνο, να υπερασπίζουν παράλογες θέσεις».

Ποιος καταγγέλλει, ποιος μαστιγώνει μάλλον, τη «μοντέρνα θεότητα», τον Τύπο, με μια ρητορική που τα μοτίβα της αναπαράγονται έκτοτε παντού όπου χειραγωγείται από τη μεντιοκρατία η δημοκρατία, αυτή έστω η αντιπροσωπευτική δημοκρατία που μπορεί να σκαρφίζεται δεκάδες τρόπους για να μετατρέπει την αντιπροσώπευση σε εμπαιγμό, μέχρι στιγμής πάντως παραμένει το μοναδικό πολίτευμα που και τα στοιχειώδη επιτρέπει και δεν απαγορεύει τα όνειρα για κάτι βαθύτερο, ουσιαστικότερο, πληρέστερο, που μπορεί να έρθει από τις οδούς και με
τις μεθόδους της δημοκρατίας πάντοτε; Οχι, δεν πρόκειται για κάποιον αυτοδιορισμένο θεό που αποφασίζει να εναντιωθεί στη «μοντέρνα θεότητα» με τα πιστόλια του, εξουσιοδοτημένος από την ιδεοληψία του και μόνον, και μόνο στην ικανοποίηση της ιδεοληψίας του αποσκοπώντας. Για τον Ονορέ ντε Μπαλζάκ πρόκειται (αντλώ το κείμενό του από τον συλλογικό τόμο «Το μήνυμα του μέσου», επιμ. Κώστας Λιβιεράτος, Τάκης Φραγκούλης, εκδ. Αλεξάνδρεια, 1989). Για τον Μπαλζάκ που όπλιζε την πένα του κι όχι κουμπούρια, και σίγουρα θα πίστευε ότι οι
λέξεις του, οι λέξεις όλων των ανθρώπων που οργίζονται, καταγγέλλουν και απαιτούν στο φως της μέρας, με την υπογραφή τους και με το πρόσωπό τους φανερό, αξίζουν απείρως περισσότερο από τις σφαίρες. Για τον Μπαλζάκ που θα ανατρίχιαζε μεταθανατίως αν μάθαινε ότι κάποια στιγμή τον τσιτάρισε η «17 Ν» για να δώσει φιλολογική προϊστορία και ηθικό κύρος στο φονικό της παραλήρημα.

Αλλά ας συνεχίσω την αντιγραφή, αυτή τη φορά από κείμενο του 20ού αιώνα, ένα επίσης δριμύ κατηγορητήριο εναντίον του Τύπου, όταν αυτός διαστρέφει τη λειτουργία του και καταχράται τη δύναμή του: «Η ίδια η βιαιότητα μιας επανάστασης μπορεί να αναδείξει στιγμιαία το κοινό σε όλο το μεγαλείο και τη σπουδαιότητά του. Στάθηκε όμως μοιραία η μέρα κατά την οποία το κοινό αναγνώρισε ότι η πένα μπορεί να ’ναι ισχυρότερο όπλο από τις πλάκες του λιθόστρωτου και πολύ πιο επιθετική από ένα κομμάτι πέτρας. Αμέσως αναζήτησαν τους
δημοσιογράφους, τους ανέδειξαν και τους έκαναν επινοητικούς και καλοπληρωμένους υπηρέτες τους. Το γεγονός είναι αξιοθρήνητο και για τους μεν και για τους δε. Πίσω από τα οδοφράγματα μιας επανάστασης ίσως να υπάρχει υψηλοφροσύνη κι ηρωισμός. Τι άλλο υπάρχει όμως σε ένα κύριο άρθρο πέρα από προκατάληψη, ηλιθιότητα, υποκρισία και μωρολογία; Και όταν αυτά τα τέσσερα ενωθούν, συνιστούν μια τρομερή δύναμη και συγκροτούν τη νέα εξουσία. Τον παλιό καιρό, οι άνθρωποι είχαν τα βασανιστήρια. Τώρα έχουν τον Τύπο. Αυτό είναι σίγουρα μια
βελτίωση. Και πάλι όμως είναι κάτι πολύ κακό, λανθασμένο και διεφθαρμένο. Κάποιος –ήταν άραγε ο Edmund Burke;– αποκάλεσε τη δημοσιογραφία τέταρτη εξουσία. Αυτό ήταν, χωρίς αμφιβολία, αληθινό για την εποχή εκείνη. Αλλά στη σημερινή εποχή, αυτού του είδους η δημοσιογραφία είναι στην πραγματικότητα η μοναδική εξουσία. Κατασπάραξε τις άλλες τρεις. (…) Μας κυβερνά η δημοσιογραφία».

Και πάλι, δεν πρόκειται για προκήρυξη υπογεγραμμένη με σφαίρες, όπως η πρόσφατη της «Σέχτας», αλλά για το κείμενο ενός λογοτέχνη, του Οσκαρ Ουάιλντ, που τιτλοφορείται «Η ψυχή του ανθρώπου κάτω από τον σοσιαλισμό» (συμπεριλαμβάνεται στον τόμο «Στοχασμοί», μτφρ. Γιάννης Κωνσταντίνου, εκδ. Γκοβόστη, 2003). Γενικεύει και υπερβάλλει με κατεδαφιστικό οίστρο ο Ουάιλντ; Πιθανόν. Το βέβαιο πάντως είναι ότι τα μόνα εκρηκτικά, τα μόνα όπλα που θα διάλεγε, είναι οι λέξεις. Γιατί, ευφυής καθώς ήταν, δεν είχε καμιά δυσκολία να κατανοήσει ότι το
πρόβλημα με τις εξουσίες δεν είναι οι άνθρωποι (ή τα ανθρωπάρια) που περιστασιακά τις ενσαρκώνουν αλλά η βαθιά δομή τους, οι αόρατοι μηχανισμοί τους, ιδεολογικοί ή άλλοι. Αλλά ας κλείσω την αντιγραφή με μια δήλωση του 21ου αιώνα, και συγκεκριμένα του 2006: «Ο επόμενος Χίτλερ δεν θα φοράει μαύρο πουκάμισο αλλά θα μοιάζει σε κάποιον τηλεστάρ». Το γεγονός ότι η πρόβλεψη έγινε από συγγραφέα που συναριθμείται στους ανανεωτές της επιστημονικής φαντασίας, τον Τζέιμς Γκράχαμ Μπάλαρντ, δεν σημαίνει πως είναι προϊόν ενός ευφάνταστου
μυαλού που δεν συνυπολογίζει την πραγματικότητα. Προς την ίδια αποτρόπαιη κατεύθυνση έδειχνε άλλωστε πριν από τον Μπάλαρντ ένας φιλόσοφος, ο Καρλ Πόπερ (βλ. το βιβλίο «Τηλεόραση – Κίνδυνος για τη δημοκρατία» του Πόπερ και του Jhon Condry, μτφρ. Αγγελος Φιλιππάτος, εκδ. Λιβάνη 1995): «Η τηλεόραση έχει γίνει σήμερα κολοσσιαία δύναμη· μπορούμε μάλιστα να πούμε ότι είναι δυνητικά η πιο σημαντική από όλες τις εξουσίες, σαν να έχει αντικαταστήσει τη φωνή του Θεού. Και θα συνεχίσει να είναι για όσο καιρό ανεχόμαστε τις καταχρήσεις της. Η
τηλεόραση απέκτησε ευρεία εξουσία στους κόλπους της δημοκρατίας. Καμία δημοκρατία δεν μπορεί να επιβιώσει, αν δεν δώσουμε ένα τέλος σε αυτήν την παντοδυναμία. (…) Η τηλεόραση δεν υπήρχε την εποχή του Χίτλερ, έστω και αν η προπαγάνδα του οργανώθηκε συστηματικά, αποκτώντας σχεδόν εφάμιλλη δύναμη. Ενας καινούργιος Χίτλερ θα είχε στη διάθεσή του, μέσω αυτής, απεριόριστη εξουσία».

Τις καταχρήσεις των μίντια που καταγγέλλει (και) ο Πόπερ, χωρίς και αυτός να τρέξει στο πρώτο οπλοπωλείο, δεν τις ανέχονται πολλοί, πάρα πολλοί (να θυμίσω τα σκουπίδια που έχουν αφήσει έξω από τηλεοπτικούς σταθμούς βαθύτατα ενοχλημένοι πολίτες ή το σύνθημα «αλήτες, ρουφιάνοι, δημοσιογράφοι»;), κι ανάμεσά τους και άνθρωποι που δουλεύουν στα Μέσα. Οσοι δημοσιογράφοι, ωστόσο, θεωρούν μη απαλλοτριώσιμο το δικαίωμά τους (την υποχρέωσή τους μάλλον) να κρίνουν τα του οίκου τους και να επικρίνουν τη μεντιοκρατία που νοθεύει και
απειλεί τη δημοκρατία, κατακρίνονται από υπερεπώνυμους του χώρου τους, σεσημασμένους τεταρτοεξουσιαστές, ότι «στοχοποιούν» τη δημοσιογραφία (οπότε στους «στοχοποιητές» πρέπει να συγκαταλέξουμε τον Μπαλζάκ, τον Ουάιλντ, τον Μπάλαρντ, τον Πόπερ…). Ιδού λοιπόν η πρώτη απαίτηση (αυτο)λογοκρισίας: μη μιλάτε, γιατί… Ταυτόχρονα, οι κριτικοί δημοσιογράφοι που δεν ανέχονται τη βία, ένοπλη (κατά πάντων) ή μη (κατά πανεπιστημιακών λ.χ., όπως ο Γιάννης Πανούσης), ως μέθοδο επίλυσης κοινωνικών, πολιτικών και ιδεολογικών προβλημάτων και
καταγγέλλουν την τρομοκρατία, νιώθουν ότι αυτοστοχοποιούνται. Ιδού και η δεύτερη απαίτηση (αυτο)λογοκρισίας: μη μιλάτε, γιατί… Οπότε, θα συνεχίσουμε να μιλάμε. Αλλιώς θα επιβληθούν οι κάθε λογής λογοκριτές και λογοκτόνοι.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Οι Σαϊτάρχες, ο Γαβράς και τα ανεβαστήρια

Ενας ελαφρύς κυματισμός παρατηρήθηκε στον απέραντο βάλτο της ελληνικής "ενημέρωσης" με την "γκάφα" της "είδησης" για το "θάνατο" του Κώστα Γαβρά, στις 30 Αυγούστου.
Η ιστορία λίγο πολύ γνωστή. Ενας ιταλός δάσκαλος-δημοσιογράφος υποδυόμενος  στο Twitter την ελληνίδα υπουργό Πολιτισμού "ανακοινώνει" το θάνατο του σκηνοθέτη. Μεγάλα ξένα Μέσα και σχεδόν ΟΛΑ τα ελληνικά αναμεταδίδουν το ψεύτικο tweet και θρηνούν για τον "μακαρίτη". Η απάτη αποκαλύπτεται σχεδόν αμέσως από ένα αμερικανικό site και σχεδόν ταυτόχρονα από την ΕΡΤ δημοσιογράφοι της οποίας επικοινωνούν με το Γαβρά. Την ίδια στιγμή τα όρνεα των ιδιωτικών τηλεοράσεων εξαπολύουν επιθέσεις κατά της υπουργού Πολιτισμού καλώντας την να παραιτηθεί.
Το θέμα παίρνει διαστάσεις καθώς οι χρήστες των κοινωνικών δικτύων κονιορτοποιούν για μία ακόμη φορά την ούτως ή άλλως μηδαμινή αξιοπιστία των ελληνικών ΜΜΕ και των "λειτουργών" τους.
Κάποιοι, οι πιο ρομαντικοί, απαιτούν μ…

Ολα τα Μνημόνια σε πίνακες

Της Ελενας Κάππα


Σήμερα η εφημερίδα Αυγή δημοσιεύει έναν συγκριτικό πίνακα των τριών Μνημονίων, ο οποίος ενόψει της προεκλογικής περιόδου είναι βέβαιο ότι θα αποβεί εξαιρετικά χρήσιμος. Ο πίνακας περιλαμβάνει το συνολικό ύψος των πρόσθετων μέτρων κατά τη διάρκεια της συμφωνηθείσας περιόδου, το ύψος των μέτρων κατανεμημένο σε ετήσια βάση, το ύψος των πρωτογενών πλεονασμάτων, τη προσαρμογή του ετήσιου κόστους των μέτρων λόγω ελάφρυνσης των πρωτογενών πλεονασμάτων, την εξοικονόμηση του κόστους λόγω και αναδιάρθρωσης  χρέους την τριετία 2016-2018 και τέλος τη προσαρμογή του ετήσιου κόστους λόγω και αναδιάρθρωσης του χρέους. Μνημόνιο 1 Το συνολικό ύψος των πρόσθετων μέτρων στη διάρκεια 2,4 ετών (2010-2012) ανήλθε σε 40,6 δις ενώ το ύψος των μέτρων σε ετήσια βάση έφτασε τα 16,9 δις. Κατά τη διάρκεια του πρώτου μνημονίου δεν υπήρξε συμφωνία σε σχέση με τα πρωτογενή πλεονάσματα που θα έπρεπε να πετύχει η ελληνική κυβέρνηση, ούτε κάποια δέσμευση για αναδιάρθρωση χρέους. Μνημόνιο 2 Κατά το δεύ…

Ω! Τα Ωραία Μικρά Μαγαζιά του 3%

Ω! Οι ωραίες μέρες!
Νοσταλγώ τις ένδοξες στιγμές μας στην Αριστερά του ’80 και του ’90 και του 2000 και του 2007…
Μικρά μαγαζιά, γωνία. Σπίτια του λαού. Ωραία κυλικεία με εξαιρετικούς καφέδες το πρωί.
Ωραίες μέρες…
Στα Ντα Κάπο και στα Φίλια, θέσεις τιμητικές μαζί με καλλιτέχνες και ωραία κορίτσια και αγόρια. Σεβασμός για την εργατική τραγιάσκα που είχαμε από καιρό πάψει να φοράμε αλλά ειχε μείνει η γραμμή στο μέτωπο. Ηθική. Συνέπεια. Καθαρότητα. Αγαπητοί σε όλους. Ευχάριστοι.
Αποδεκτοι όσο δεν διεκδικούσαμε κάτι παραπάνω. Την εξουσία κυρίως… «Αυτά δεν είναι δουλειές για εσάς. Θα σας φθείρουν! Αφήστε τις για εμάς τους λερωμένους…» μας έλεγαν οι πράσινοι και γαλάζιοι φίλοι μας. Και τα κορίτσια το ίδιο μας έλεγαν.
Εκεί στο 3 με 8% ήμασταν μια χαρά όλοι. Κι εμείς και οι άλλοι. Ασφαλείς μέσα στις αναζητήσεις μας. Χωρίς να το πιέζουμε κιόλας.
Και χρήσιμοι! Πολύ χρήσιμοι για πολλούς λόγους. Κυρίως για άλλοθι βέβαια αλλά και λόγω παιδείας. Ως δημοσιογράφοι. Ως Σύμβουλοι. Ως Ρήτορες.
Τι έλεγα;
Α! Ναι…