Η κρίση του περιεχομένου και η γέννηση ενός νέου μέσου


Το κείμενο της γραπτής ομιλίας μου με θέμα « Ιστολόγια: Όσα παίρνει ο άνεμος ή ένας νέος άνεμος; »στο 6ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φορέων Πολιτιστικών Εντύπων.

Θυμάμαι τα λόγια του Παναγιώτη Κονδύλη που έλεγε πως η τεχνολογία είναι ένας ουδέτερος ιστορικός παράγοντας και πως είναι ο τρόπος που την χρησιμοποιείς, τα προϊόντα που παράγεις με αυτήν, πως είναι το περιεχόμενο εκείνο που ουσιαστικά παίζει ρόλο στην ιστορία.

Δεν είναι η ίδια η φωτιά που άλλαξε τον άνθρωπο και τον κόσμο. Είναι το μαγειρεμένο στη φωτιά κρέας που μετέτρεψε τον ένστικτο της επιβίωσης σε τέχνη. Στην αρχαιότερη για μένα, τέχνη. Την τέχνη της μαγειρικής. Τη μαμά δύο σπουδαίων θυγατέρων: της χημείας και της φιλοσοφίας.

Κι ύστερα πάλι: μπορεί να είναι η δάδα και το λυχνάρι που έσπασαν το αιώνιο σκοτάδι της σπηλιάς. Όμως εκείνο που διέλυσε τα σκοτάδια του νου είναι η αρχή των διηγήσεων γύρω από τη φωτιά και γύρω από τα λυχνάρια. Όταν ο άνθρωπος αρχίζει να διηγείται τα μικρά και τα μεγάλα της ημέρας ξορκίζοντας την σιωπή, ξορκίζοντας τον φόβο του θανάτου. Όταν ο άνθρωπος με τη βοήθεια του τεχνητού φωτός δημιουργεί τις πρώτες εικόνες στα τοιχώματα του σπηλαίου που ζει. Είναι η αρχή του λόγου και των τεχνών αλλά και του πολέμου.

Γιατί τι άλλο είναι η ιστορία από αυτό που μεσολάβησε από την πρώτη σπιθίτσα που άναψε με δύο πέτρες η Λούσι μέχρι το πυρηνικό μανιτάρι της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι; Μέχρι την πύρινη εξάτμιση του Απόλλων 17. Μέχρι τους τόνους κιροζίνης που έλιωσαν τους Δίδυμους Πύργους;

Και ποιος θα μιλούσε σήμερα για τον τροχό, ποιος θα μιλούσε για την πρώτη φελούκα αν δεν υπήρχαν τα μεγάλα ταξίδια; Αν οι άνθρωποι δεν ένωναν την μια στεριά με την απέναντι; Την μια ήπειρο με την άλλη; Τον πλανήτη μας με άλλους πλανήτες;

Κάθε ανακάλυψη, κάθε ανθρώπινη εφεύρεση είτε είναι γέννημα της τύχης είτε της φαντασίας είτε της δημιουργικότητας, καθιερώνεται ανάλογα με τις ανάγκες που καλύπτει και ξεπερνιέται από τις νέες ανάγκες που γεννιούνται.

Όμως τίποτα δεν μπορεί να προκαθορίσει τις πιθανές χρήσεις μιας συγκεκριμένης εφεύρεσης ή τεχνολογίας. Όπως και τις ανάγκες που η ίδια θα δημιουργήσει. Όταν κατασκευάστηκε το πρώτο αυτοκίνητο ποιος θα μπορούσε να φανταστεί την ανάγκη δημιουργίας Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, ποιος θα μπορούσε να σκεφτεί την οργάνωση αγώνων Φόρμουλα-1 ή τα παρδαλά λεωφορεία της Ταϊλάνδης και της Ινδίας; Και βέβαια ποια «νοσηρή» φαντασία θα προέβλεπε τους 1500 νεκρούς από τροχαία το χρόνο στην Ελλάδα;

Κι ο Γουτεμβέργιος; Είναι η τυπογραφική μηχανή του που άλλαξε τον πολιτισμό; Όχι βέβαια! Αυτή καθ’ εαυτή θα μπορούσε να είναι άλλο ένα απαξιωμένο μηχάνημα όπως το σκακιστικό αυτόματο που έφτιαξε το 1770 περίπου ο φον Κέμπελεν! Ο σκουπιδοτενεκές της ιστορίας είναι γεμάτος άχρηστες μηχανές. Άχρηστες εξ αρχής ή απαξιωμένες σε σύντομο χρονικό διάστημα. Να πούμε για το βίντεο; Να πούμε για τις κασέτες των 8 τρακ; Να πούμε ακόμη και για το φαξ και την γραφομηχανή;

Κάποιες από αυτές παρήγαγαν περιεχόμενο (το βίντεο, η γραφομηχανή) κάποιες δεν παρήγαγαν απολύτως τίποτα (οι κασέτες, το φαξ). Και η μηχανή του Γουτεμβέργιου ίσως να μην είχε καμιά τύχη αν δεν ωρίμαζε η ανάγκη της Μεταρρύθμισης στην Κεντρική Ευρώπη. Ο Λούθηρος άλλαξε την ιστορία… Η Αναγέννηση … Ο Διαφωτισμός αργότερα, άλλαξαν την ιστορία.

Οι Κινέζοι είχαν στα χέρια τους την πυρίτιδα αιώνες πριν τα κανόνια των Οθωμανών βομβαρδίσουν την Κωνσταντινούπολη και αργότερα προελάσουν μέχρι τα περίχωρα της Βιέννης…

Πάμε όμως τώρα εδώ, στα δικά μας. Όταν δημιουργήθηκε ο πρώτος ηλεκτρονικός υπολογιστής, ο ΕΝΙΑΚ, το 1946 κάποιοι προέβλεπαν πως μέχρι το τέλος του 20ου αιώνα δεν θα έχουν κατασκευαστεί και πουληθεί πάνω από 10 κομμάτια σε ολόκληρο τον κόσμο.

Η εξάπλωση του internet έφτασε να είναι τριάντα φορές ταχύτερη από την εξάπλωση του ηλεκτρισμού στις αρχές του περασμένου αιώνα.

Όπως όμως ο ηλεκτρισμός ΔΕΝ ήταν τα Σοβιέτ όπως είχε εξαγγείλει ο Λένιν, έτσι και οι υπολογιστές και το ίντερνετ δεν θα ήσαν παρά άλλο ένα επεισόδιο στην ιστορική αφήγηση του πολιτισμού μας εάν δεν…

Εάν δεν είχαν να προσφέρουν περιεχόμενο!

Προσοχή… Όχι δεδομένα… Όχι πληροφορίες… Περιεχόμενο!

Η μηχανή τρέφεται με περιεχόμενο. Οι σέρβερς, οι ρούτερς, τα μόντεμ, οι επεξεργαστές, χρειάζονται άπειρες ποσότητες περιεχομένου για να λειτουργήσουν και να μην απαξιωθούν. Το ίδιο συνέβη με τα παραδοσιακά μέσα: τα έντυπα και ύστερα τα ηλεκτρονικά, το ραδιόφωνο και την τηλεόραση.

Ο τρόπος ανάπτυξης των Νέων Τεχνολογιών μέχρι τις αρχές της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα κινδύνευσε να απαξιώσει το μέσο.

Η έλλειψη ουσιαστικού και ελκυστικού περιεχομένου ήταν φανερή και δυσοίωνη. Αντίθετα υπήρχαν εκατοντάδες χιλιάδες εταιρικά, αυτοδιαφημιστικά site, τόνοι άχρηστων πληροφοριών και δισεκατομμύρια καμένων πίξελ (και εγκεφαλικών κυττάρων) σε chat-rooms, messengers και forums. Και ευτυχώς που ήσαν αυτά τα τελευταία που κράτησαν το νεανικό κοινό, τους νέους χρήστες γενικότερα και βοήθησαν στην εξάπλωση του μέσου. Όμως το πρόβλημα του περιεχομένου παρέμενε. Ο τρέχων, αποσπασματικός λόγος στα chat απαξιωνόταν κι αυτός με τη σειρά του πολύ γρήγορα.

Το Internet κατέληγε να γίνει ένας υπερ-σιδηρόδρομος απίστευτης ταχύτητας και δυνατοτήτων χωρίς προορισμούς. Με ακίνητα βαγόνια-θησαυροφυλάκια δεδομένων, αρχεία και βιβλιοθήκες που παρέμεναν ανεκμετάλλευτα και δύσκολα προσεγγίσιμα χωρίς τη μεσολάβηση του ενεργού χρήστη. Του χρήστη/παραγωγού αλλά και φίλτρου περιεχομένου. Εκείνου που θα αναλάμβανε το ρόλο του αφηγητή.

Το κενό ήλθε να καλύψει μια έξυπνη, τεχνολογική ιδέα: η δημιουργία μιας πλατφόρμας κατασκευής προσωπικών χώρων. Και συμπληρώθηκε με μια άλλη, αυτή τη φορά ιδιοφυή ιδέα: η ελεύθερη και δωρεάν χρήση αυτής της πλατφόρμας από όλους. Ο καθένας μπορεί να γίνει ο εκδότης του εαυτού του.

Πρόκειται για μια μοναδική στιγμή στην ιστορία της ανθρώπινης επικοινωνίας. Στην ιστορία του Λόγου και της Σκέψης.

Εχει αντίτιμο αυτή η ελευθερία; Φυσικά και έχει. Στο οικονομικό και κοινωνικό μας σύστημα τίποτα δεν είναι τζάμπα. Εκατοντάδες χιλιάδες άμισθοι εργάτες συμβάλλουν στη γιγάντωση του Νέου Μέσου και των εταιρειών που το εκμεταλλεύονται και καρπώνονται μια πρωτοφανή σε ποιότητα και ποσότητα υπεραξία.

Εχει όμως κάποιους περιορισμούς αυτή η ελευθερία;

Μέχρι στιγμής όχι. Πέρα από τη βασική αρχή που διέπει κάθε τεχνολογικό μέσο –πλην ίσως της τηλεόρασης-: αν βάλεις σκουπίδια στη μηχανή, σκουπίδια θα βγάλει. Όπως πολλά σκουπίδια μπήκαν και βγήκαν από τη μηχανή του Γουτεμβέργιου χωρίς αυτό να την εμποδίσει να τυπώσει τον Νίτσε, τον Μοντεσκιέ, τον Ρουσό, τον Μάρξ ή τον Κάφκα. Και εδώ θα συμφωνήσω με τον Θανάση Τριαρίδη που λέει πως «οι νέοι Καβάφηδες ίσως βρίσκονται ανάμεσα στους χρήστες τους διαδικτύου. Ισως σύντομα εκδώσουν τα ποιήματά τους σε κάποιο ιστολόγιο.

Ας μην είμαστε ούτε αισιόδοξοι ούτε απαισιόδοξοι, κανένας δεν γνωρίζει και κανείς δεν μπορεί αυτή τη στιγμή να προβλέψει προς ποια κατεύθυνση θα πάει το πράγμα, προς τα πού θα φυσήξει ο άνεμος και πόσοι άνεμοι θα απελευθερωθούν. Εκείνο που ξέρουμε είναι ότι έχουμε ένα εντελώς νέο Παράδειγμα λόγου, επικοινωνίας, περιεχομένου.

Η αφήγηση της ανθρώπινης περιπέτειας και του πολιτισμού επέστρεψε και πάλι δια της γραφής στους ανθρώπους. Ελπίζουμε μόνο η περιπέτεια να παραμείνει ενδιαφέρουσα…

Σχόλια

  1. πολύ ενδιαφέρον το κείμενο σας, χωρίς "προσπάθεια" μεστο και συγυρισμένο. Ένα θέμα που μας ενδιαφέρει είναι ότι διαφαίνεται ήδη ο κύνδινος και το καινούριο μέσο να απαξιωθεί. Η συνεχής εκτόνωση (βλ. κλωτσιπατινάδα) στην μπλογκόσφαιρα κουράζει γρήγορα και καταργεί συχνότατα τον ποθούμενο διάλογο, αρχίζουμε ίσως να βλέπουμε τα όρια του μέσου.. Μοιάζουν τα κατά συστάδην μπλογκ με θεματικές -αρκετα διαδεδομένα σε άλλες γλώσσες- να λειτουργούν κάπως καλύτερα. Δε θα επεκταθώ.. δε ξέρω αν μπορώ ακόμα.. ίσως εσείς.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου