Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ο σιδεράς και οι ράφτες…


Και δες τώρα, πως δένει μια νέα ψηφίδα δίπλα στις άλλες. Και πως εκείνες οι παλιές ψηφίδες γίνονται επίκαιρες και ταυτόχρονα αποκαλύπτουν πλευρές που ούτε είχες κατά νου στην αρχή. Η εικόνα που άρχισες να σκιτσάρεις εμφανίζεται μπροστά σου. Αν όχι ολόκληρη, ένα μεγάλο κομμάτι της. (Όχι, ποτέ ολόκληρη… Η τελευταία ψηφίδα θα σημάνει το τέλος της σκέψης…)…

Προσθέτω αυτό το κείμενο που μόλις διάβασα…:

Ψυχολογίες ήττας

Η απώλεια γεννά συνήθως κατάθλιψη και επιθετικότητα

Της Φωτεινής Τσαλίκογλου ftsalic@panteion.gr

Η πολιτική σκηνή όσο και αν το επιθυμεί δεν μπορεί να αυτονομηθεί από την ψυχική. Απλά μαθήματα ψυχολογίας ερμηνεύουν όψεις του πολιτικού σκηνικού, όπως π.χ. την αδυναμία μας να αναγνωρίσουμε μια ήττα, το ναρκισσιστικό τραύμα που νιώθουμε όταν χάνουμε, τα φαντάσματα που αναβιώνουν μέσα μας όταν αλλιώς τα περιμέναμε και αλλιώς μας ήλθαν.
Η ήττα διακινεί έτσι κι αλλιώς ένα τραύμα, μια απώλεια. Η απώλεια γεννά συνήθως δύο διαμετρικά αντίθετες σε πρώτη όψη συμπεριφορές: την κατάθλιψη και την επιθετικότητα. Με την κατάθλιψη πλήττεται ο εαυτός σου. Με την επιθετικότητα ο άλλος. Υπό μίαν έννοια, πιο υγιής αντίδραση είναι η βία. Ο επιτιθέμενος εκδραματίζει τη συσσωρευμένη μέσα του ένταση, εκτονώνεται και έτσι τα βρίσκει με τον εαυτό του όσο και αν εκεχειρία αυτή είναι πρόσκαιρη. Η επιλογή της θλίψης είναι πάντα πιο επιζήμια. Η αυτομομφή φθείρει τον ψυχισμό. Είναι μια επιλογή ήττας για τη διαχείριση της ήττας. Οι αναγκαίες διεργασίες πένθους απαιτούν να μεταβολίσει αυτός που πενθεί τη θλίψη του, να αναγνωρίσει τι έχασε και τι συμβολίζει το αντικείμενο που έχασε και, δίχως να ενδώσει σε μια βολική άρνηση της πραγματικότητας, να προχωρήσει, αποδίδοντας στον εαυτό του και στους άλλους μερτικά ευθύνης. Στην αυτοκριτική, όμως, ελλοχεύει ένα απειλητικό φάντασμα: το φάντασμα της ανεπάρκειας. Ποιος επιθυμεί να συγκατοικήσει με ένα τέτοιο φάντασμα; Ουδείς.
Συχνά ακούω με έναν καλοπροαίρετο, ήπιο και πολιτικά ορθό τρόπο να δηλώνεται π.χ. από την τηλεόραση: «όλοι έχουμε τις ευθύνες μας». Αυτό το «όλοι έχουμε τις ευθύνες μας» μού ακούγεται «άρα, κανένας δεν έχει ευθύνη και πρώτα και καλύτερα εγώ που έχω και τη γενναιότητα να το δηλώνω»!
Μια αυτοακυρωτική φαγάνα αυτό το «όλοι μας», ένα αφηρημένο γενικόλογο σχήμα που επιτρέπει την ποθητή απενοχοποίηση. Προφανώς όλα αυτά είναι και συμπαθητικά και έλλογα και εύλογα. Ποιος μπορεί να μας ψέξει όταν περιφρουρούμε τον εαυτό μας; Αρκεί να το γνωρίζουμε. Την εικόνα του εαυτού μας προστατεύουμε και όχι κάποιο βαρυσήμαντο πολιτικό επιχείρημα. Πολύ περισσότερο από το να χάσουμε ένα κόμμα ή μια αρχηγία, εκείνο που χρειάζεται ως κόρην οφθαλμού να διαφυλαχθεί είναι η εικόνα του εαυτού. Έτσι κι αλλιώς, όλοι μας με αυτήν πορευόμαστε, άλλην από αυτήν δεν έχουμε.
Η ατομική όπως και η συλλογική συνείδηση υπακούουν σε άρρητες ψυχικές διεργασίες, επινοούν τρόπους συγκάλυψης, μεταμφίεσης, άρνησης του πραγματικού, τρόπους μετατόπισης του κέντρου βάρους. Η ήττα εκλαμβάνεται ως πανούκλα. Επιθυμούμε με κάθε τρόπο να πετάξουμε το κακό από πάνω μας. Η Ιστορία μάς διδάσκει έναν εύκολο τρόπο: την προβολή του κακού «έξω από μας». Όταν ο τρόμος της σύφιλης κατέκλυζε την Ευρώπη του 16ου αιώνα, οι Μοσχοβίτες μιλούσαν για το «πολωνέζικο κακό», οι Πολωνοί για το «γερμανικό κακό» και οι Γερμανοί για το «γαλλικό κακό». Έτσι, το κακό εστιάζεται. Δεν κυκλοφορεί μέσα στο σώμα, στην ψυχή, στο σπίτι μας. Δεν είναι εδώ μέσα. Εκεί έξω είναι.
Ως λαός έχουμε την κουλτούρα να είμαστε ιδιαίτερα επιρρεπείς σε μια τέτοια χρήση. Η «κακιά η ώρα», το «χτύπα ξύλο» και κυρίως η δική μας έκφραση το «έξω από δω», για να δηλώσουμε τον διάβολο, δεν είναι ενδεικτικές εκφάνσεις της αδυναμίας μας να αποδεχτούμε το μερτικό της ευθύνης μας;
Η συνωμοσιολογία εδώ βρίσκει χώρο και λόγο άνθησης. Σκοτεινά κέντρα επιβουλεύονται την ύπαρξή μας. Υποχθόνιες δυνάμεις χειραγωγούν τον «αγνό» πολίτη. Όμως ούτε οι πολίτες είναι τόσο αγνοί και άβουλοι ούτε τόσο σκοτεινές οι «σκοτεινές δυνάμεις»! Η δύναμή τους έγκειται κατ΄ αρχήν στο να μη φαίνεται η δύναμή τους. Αν φανεί, έχουν χάσει ένα μερίδιο αυτής της δύναμης. Είναι όπως η distinction στον Βourdieu - για να υπάρχει, δεν πρέπει να προβάλλεται. Έτσι όπως είναι μύθος ο βρεφικός τηλεθεατής που ανοίγει το στόμα του για να καταπιεί την κακιά τροφή της κακιάς τηλεόρασης, άλλο τόσο μύθος είναι και ο αγνός πολίτης που θα χάψει την έτοιμη τροφή των κέντρων συνωμοσίας. Και βούληση, και επιθυμίες, και μυαλό, και φαντασιώσεις, και κριτική διαθέτει ο πολίτης. Όσο απεχθάνεται τα κέντρα συνωμοσίας, άλλο τόσο απεχθάνεται να τον ακυρώνουν θεωρώντας τον παίγνιο στα χέρια τους. Λάθος, λοιπόν, τακτική να εκλαμβάνεται έτσι το ευρύ κοινό. Άσε που δεν υπάρχει ευρύ κοινό. Η ίδια η έννοια της μάζας είναι μια αμφισβητούμενη επιστημονικά έννοια. O Φρόυντ στην «Εισαγωγή στην Ψυχανάλυση» αναφέρει την εξής ιστορία: «Σ΄ ένα χωριό υπήρχε ένας σιδεράς ο οποίος κηρύχθηκε ένοχος για ένα βαρύτατο έγκλημα. Το δικαστήριο αποφάνθηκε πως το έγκλημα αυτό έπρεπε να τιμωρηθεί. Επειδή όμως ο σιδεράς ήταν ο μοναδικός στο χωριό και, επομένως ήταν απαραίτητη η παρουσία του, και επειδή υπήρχαν τρεις ράφτες σε αυτό, πήραν και κρέμασαν στη θέση του σιδερά έναν από τους ράφτες». Το ποιον θα επιλέξουμε ως ένοχο για ένα αδίκημα, όπως μας υποδεικνύει ο ιδρυτής της ψυχανάλυσης, είναι μια υπόθεση που υπόκειται σε ανορθολογικές όσο και επινοητικές και ευφάνταστες επιλογές. Καλύτερα να είμαστε διαυγείς και όχι αναγκαστικά και απαραίτητα ευτυχείς. Καλύτερα κατηφείς και όχι αναγκαστικά και απαραίτητα αδαείς. Ανάμεσα στην κατάθλιψη και την επίθεση μένει να συλλογιστεί κανείς τους άλλους τρόπους διαχείρισης του πένθους και της υπέρβασής του.

ΥΓ: Σε κάθε περίπτωση ο μεγαλύτερος εχθρός του εαυτού μας είναι και παραμένει ο εαυτός μας.

*H Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.

Σχόλια

  1. Αυτό το κείμενο γίνεται αντιγραφή-επικόλληση μέσα μου!Ευχαριστώ, φίλε!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Οι Σαϊτάρχες, ο Γαβράς και τα ανεβαστήρια

Ενας ελαφρύς κυματισμός παρατηρήθηκε στον απέραντο βάλτο της ελληνικής "ενημέρωσης" με την "γκάφα" της "είδησης" για το "θάνατο" του Κώστα Γαβρά, στις 30 Αυγούστου.
Η ιστορία λίγο πολύ γνωστή. Ενας ιταλός δάσκαλος-δημοσιογράφος υποδυόμενος  στο Twitter την ελληνίδα υπουργό Πολιτισμού "ανακοινώνει" το θάνατο του σκηνοθέτη. Μεγάλα ξένα Μέσα και σχεδόν ΟΛΑ τα ελληνικά αναμεταδίδουν το ψεύτικο tweet και θρηνούν για τον "μακαρίτη". Η απάτη αποκαλύπτεται σχεδόν αμέσως από ένα αμερικανικό site και σχεδόν ταυτόχρονα από την ΕΡΤ δημοσιογράφοι της οποίας επικοινωνούν με το Γαβρά. Την ίδια στιγμή τα όρνεα των ιδιωτικών τηλεοράσεων εξαπολύουν επιθέσεις κατά της υπουργού Πολιτισμού καλώντας την να παραιτηθεί.
Το θέμα παίρνει διαστάσεις καθώς οι χρήστες των κοινωνικών δικτύων κονιορτοποιούν για μία ακόμη φορά την ούτως ή άλλως μηδαμινή αξιοπιστία των ελληνικών ΜΜΕ και των "λειτουργών" τους.
Κάποιοι, οι πιο ρομαντικοί, απαιτούν μ…

Ολα τα Μνημόνια σε πίνακες

Της Ελενας Κάππα


Σήμερα η εφημερίδα Αυγή δημοσιεύει έναν συγκριτικό πίνακα των τριών Μνημονίων, ο οποίος ενόψει της προεκλογικής περιόδου είναι βέβαιο ότι θα αποβεί εξαιρετικά χρήσιμος. Ο πίνακας περιλαμβάνει το συνολικό ύψος των πρόσθετων μέτρων κατά τη διάρκεια της συμφωνηθείσας περιόδου, το ύψος των μέτρων κατανεμημένο σε ετήσια βάση, το ύψος των πρωτογενών πλεονασμάτων, τη προσαρμογή του ετήσιου κόστους των μέτρων λόγω ελάφρυνσης των πρωτογενών πλεονασμάτων, την εξοικονόμηση του κόστους λόγω και αναδιάρθρωσης  χρέους την τριετία 2016-2018 και τέλος τη προσαρμογή του ετήσιου κόστους λόγω και αναδιάρθρωσης του χρέους. Μνημόνιο 1 Το συνολικό ύψος των πρόσθετων μέτρων στη διάρκεια 2,4 ετών (2010-2012) ανήλθε σε 40,6 δις ενώ το ύψος των μέτρων σε ετήσια βάση έφτασε τα 16,9 δις. Κατά τη διάρκεια του πρώτου μνημονίου δεν υπήρξε συμφωνία σε σχέση με τα πρωτογενή πλεονάσματα που θα έπρεπε να πετύχει η ελληνική κυβέρνηση, ούτε κάποια δέσμευση για αναδιάρθρωση χρέους. Μνημόνιο 2 Κατά το δεύ…

Ω! Τα Ωραία Μικρά Μαγαζιά του 3%

Ω! Οι ωραίες μέρες!
Νοσταλγώ τις ένδοξες στιγμές μας στην Αριστερά του ’80 και του ’90 και του 2000 και του 2007…
Μικρά μαγαζιά, γωνία. Σπίτια του λαού. Ωραία κυλικεία με εξαιρετικούς καφέδες το πρωί.
Ωραίες μέρες…
Στα Ντα Κάπο και στα Φίλια, θέσεις τιμητικές μαζί με καλλιτέχνες και ωραία κορίτσια και αγόρια. Σεβασμός για την εργατική τραγιάσκα που είχαμε από καιρό πάψει να φοράμε αλλά ειχε μείνει η γραμμή στο μέτωπο. Ηθική. Συνέπεια. Καθαρότητα. Αγαπητοί σε όλους. Ευχάριστοι.
Αποδεκτοι όσο δεν διεκδικούσαμε κάτι παραπάνω. Την εξουσία κυρίως… «Αυτά δεν είναι δουλειές για εσάς. Θα σας φθείρουν! Αφήστε τις για εμάς τους λερωμένους…» μας έλεγαν οι πράσινοι και γαλάζιοι φίλοι μας. Και τα κορίτσια το ίδιο μας έλεγαν.
Εκεί στο 3 με 8% ήμασταν μια χαρά όλοι. Κι εμείς και οι άλλοι. Ασφαλείς μέσα στις αναζητήσεις μας. Χωρίς να το πιέζουμε κιόλας.
Και χρήσιμοι! Πολύ χρήσιμοι για πολλούς λόγους. Κυρίως για άλλοθι βέβαια αλλά και λόγω παιδείας. Ως δημοσιογράφοι. Ως Σύμβουλοι. Ως Ρήτορες.
Τι έλεγα;
Α! Ναι…